Demokratik, \u00e7o\u011fulcu ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir Anayasa ancak bu ilkelere uyularak olu\u015fturulmu\u015f bir kurucu iradenin \/ iktidar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olabilir. Kurucu iktidar, tan\u0131m\u0131 itibar\u0131yla hukuk ve siyasetin birbirine ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir Ar\u015fimet noktas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kurucu iktidar bir yandan Anayasan\u0131n k\u00f6keni ve siyasi tarihi hakk\u0131nda bir a\u00e7\u0131kl\u0131k sa\u011flarken, di\u011fer yandan onun normatif ge\u00e7erlili\u011fini ve me\u015frulu\u011funu sa\u011flamaktad\u0131r. Asli kurucu iktidar kavram\u0131 asl\u0131nda i\u00e7inde anla\u015f\u0131lmas\u0131 zor \u00e7eli\u015fkiler de bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Bunlar \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir;<\/p>\n
– Asli kurucu iktidar kurala ba\u011fl\u0131 de\u011fildir, ama kural koyar.<\/p>\n
– Asli kurucu iktidar tarihi bir an\u0131n \u00fcr\u00fcnd\u00fcr, ama onu a\u015fan bir de\u011fi\u015fmezlik talep eder.<\/p>\n
– Asli kurucu iktidar kesintisizlik ister, ama daha \u00f6nce ge\u00e7erli olan anayasal d\u00fczenden bir kopu\u015fu ifade eder ve bu kopu\u015f sonras\u0131nda ge\u00e7erli olan, ge\u00e7mi\u015fte kalan anayasal d\u00fczenden yararlan\u0131p yararlanmama konusunda serbesttir. D\u0131\u015far\u0131dan herhangi bir s\u0131n\u0131rland\u0131rmayla ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Buradaki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, hem i\u00e7erik, hem de yap\u0131l\u0131\u015f usul\u00fc bak\u0131m\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n
– \u00c7o\u011funlukla, s\u0131k\u00e7a \u015fiddeti de i\u00e7eren bir halk ihtilalinin, bir devrimsel s\u00fcrecin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr, ama bir kez kurulduktan sonra, rejimi kurduktan sonra, b\u00fct\u00fcn devlet organlar\u0131n\u0131 bu t\u00fcr ihtilal denemelerine, darbe giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131 anayasal d\u00fczeni ger\u00e7ekle\u015ftirmekle, korumakla y\u00fck\u00fcml\u00fc k\u0131lar, me\u011ferki halk bu Anayasay\u0131 ta\u015f\u0131s\u0131n. Dolay\u0131s\u0131yla demokratik bir devlette asli kurucu iktidar ask\u0131da, gizli bir varl\u0131\u011fa sahiptir.<\/p>\n
Kurucu iktidar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 \u00e7ok da kolay olmamaktad\u0131r. Buna ili\u015fkin iki \u00f6rnek verilebilir. Bizden olan \u00f6rnekte; b\u00fct\u00fcn kapsaml\u0131 yeniliklerine ra\u011fmen Kanun-\u0131 Esasi\u2019yi tadil eden meclis, Kanun-\u0131 Esasi\u2019ye uygun olarak toplanm\u0131\u015f bir meclis oldu\u011fu i\u00e7in meclis \u00fcyeleri kendilerinde tamamen yeni bir Anayasa yapmak yetkisini g\u00f6rmemi\u015fler, ancak Kanun-\u0131 Esasi\u2019nin 116. maddesine dayanarak tadil etme yetkisini kullanarak ona me\u015fruti y\u00f6netimin b\u00fcnyesine uygun bir \u015fekil vermekle yetinmi\u015flerdir[foot]Kanun-\u0131 Esasi Tadil Mazbatas\u0131\u2019nda bu durum a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015ftir, bkz. Elmal\u0131l\u0131 M. Hamdi Yaz\u0131r, Osmanl\u0131 Anayasas\u0131na Dair, (Haz. K\u00f6ksal A. C.), Ufuk Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2014, s. 17.[\/foot]<\/p>\n
\u0130kinci \u00f6rnek ise Almanya\u2019dan verilebilir. Almanlar 1949\u2019da Anayasalar\u0131n\u0131 yapt\u0131klar\u0131 zaman kendi dillerindeki Anayasa kelimesini kullanmay\u0131p, temel yasa anlam\u0131nda \u201cGrundgesetz\u201d terimini kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Bunun gerek\u00e7esi, Grundgesetz\u2019in tam me\u015frulu\u011fa sahip bir Anayasa olarak g\u00f6r\u00fclmemesi, ge\u00e7ici bir Anayasa olarak kabul edilmesiydi. Bu durumun, t\u00fcm Alman eyaletlerinin bu Anayasa\u2019n\u0131n yap\u0131m s\u00fcrecine kat\u0131lmamas\u0131, yapt\u0131r\u0131lmas\u0131na i\u015fgal kuvvetlerinin \u00f6nayak olmas\u0131 ve halkoylamas\u0131na sunulmamas\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli nedenleri bulunmaktad\u0131r. Alman Anayasas\u0131, bu \u00f6zelli\u011fi yans\u0131tan bir d\u00fczenleme de i\u00e7ermekteydi. 146. maddesine g\u00f6re bu anayasa, Alman halk\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcr iradesiyle yeni bir anayasa yapt\u0131\u011f\u0131 zaman y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kalkacakt\u0131r. B\u00f6ylece Anayasa\u2019n\u0131n kendisi, Alman halk\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcr iradesiyle yeni bir anayasa yap\u0131lmas\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131yordu.<\/p>\n
\u0130ki Almanya birle\u015firken Anayasa\u2019n\u0131n bu maddesi kullan\u0131lmad\u0131. Yepyeni bir Anayasa yap\u0131larak, do\u011fu eyaletleri ve Do\u011fu Almanya\u2019da ya\u015fayan halk, bu Anayasa\u2019n\u0131n ge\u00e7erlilik alan\u0131na kat\u0131lmad\u0131. Bir \u00e7al\u0131\u015fma grubunun bir Anayasa teklifi haz\u0131rlamas\u0131na ra\u011fmen Grundgesetz\u2019in 23. maddesindeki, Anayasa\u2019n\u0131n etki alan\u0131n\u0131, do\u011fu eyaletleri i\u00e7in de geni\u015fletmeye olanak tan\u0131yan d\u00fczenlemeden yararlan\u0131ld\u0131. B\u00f6ylece asli kurucu iktidar yolunun, b\u00f6yle \u00f6nemli bir tarihsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde dahi kullan\u0131lmas\u0131na gerek duyulmad\u0131.<\/p>\n
\u0130ster hukuksal, ister siyasal-fiili bir niteli\u011fe sahip oldu\u011fu kabul edilsin yeni Anayasa yap\u0131m\u0131, ge\u00e7erli Anayasa a\u00e7\u0131s\u0131ndan istenmeyen bir olu\u015fum anlam\u0131na geldi\u011fi i\u00e7in \u015fu soru \u00f6zellikle ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r; Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi olana\u011f\u0131na ra\u011fmen Anayasa koyucu iktidar i\u00e7in bir alan kalmakta m\u0131d\u0131r? Di\u011fer bir s\u00f6yleyi\u015fle Anayasa varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korurken asli kurucu iktidar\u0131n faaliyetleri i\u00e7in yasakl\u0131l\u0131k veya serbestlik anlam\u0131nda ba\u011flay\u0131c\u0131 hukuksal \u00f6l\u00e7\u00fctler var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n
Hukuksal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler heteronom oldu\u011fu i\u00e7in asli kurucu iktidar i\u00e7in konulmu\u015f Anayasal normlar ister yasaklas\u0131n, ister izin versin ba\u011flay\u0131c\u0131 de\u011fildir[foot]Winterhoff C. , Verfassung \u2013 Verfasunggebung \u2013 Verfassungsaenderung, Mohr Siebeck, 2007 T\u00fcbingen, s. 473.[\/foot]. Yukar\u0131daki ikinci \u00f6rnek bunu g\u00f6stermektedir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k tali kurucu iktidar\u0131n (kurulmu\u015f) organlar\u0131 asli kurucu iktidar\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 faaliyetlerine kat\u0131lamazlar, aksine bunlara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcrler. \u0130lk \u00f6rnek de bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n
Devletin yap\u0131lanmas\u0131na ili\u015fkin temel ilke ve kurumlarda devaml\u0131l\u0131k g\u00f6zetilmeden, bu ilkelere ayk\u0131r\u0131 yeni bir Anayasa yap\u0131lacaksa, Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finden farkl\u0131 olarak bu bir Anayasa yap\u0131m\u0131d\u0131r[foot]Anayasa Mahkemesi\u2019nin asli kurucu iktidar tan\u0131m\u0131nda da ayn\u0131 do\u011frultuda bir temel unsur yer almaktad\u0131r; \u201crejimdeki bir kesintinin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr ve hukuk d\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fen bir kuruculuktur\u201d (E. 2008\/16, K. 2008\/116, Kt. 5.6.2008). Ayn\u0131 y\u00f6ndeki son Anayasa Mahkemesi karar\u0131 i\u00e7in bkz. E. 2010\/49, K. 2010\/87, Kt. 7.7.2010, (http:\/\/www.karar laryeni.anayasa.gov.tr\/Karar\/Content\/ 830d89d9-3582-4f8c-95fe-ffd1a59219ed?hig lightText=asli%20kurucu%20iktidar&exclude Gerekce=False&wordsOnly=False ). [\/foot]. Bu bak\u0131mdan Anayasa yap\u0131m\u0131 ile de\u011fi\u015fikli\u011fi aras\u0131nda teorik farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n asgari ko\u015fulu, Anayasa hukukunun \u00fcretimi i\u00e7in Anayasal bir usul\u00fcn ve i\u00e7erik s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan Anayasa, legal yoldan yeni di\u011fer bir Anayasa\u2019ya da d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir. \u2018Anayasa\u2019n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi\u2019 usul\u00fcnde anayasal kurulmu\u015f organlar yeni bir Anayasa yap\u0131m\u0131na yetkilendirilebilir. Tali kurucu iktidarla ili\u015fkilendirilen b\u00f6yle bir \u201ckurucu de\u011fi\u015ftirme kayd\u0131\u201d, yeni Anayasa\u2019n\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi i\u00e7in ilgili t\u00fcm anayasal normlara uyulmas\u0131n\u0131n arand\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrevsel bir Anayasa yap\u0131m\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Bu model bak\u0131mdan en dikkate de\u011fer \u00fc\u00e7 \u00f6rnek; Finlandiya\u2019n\u0131n 1919 tarihli, \u0130svi\u00e7re\u2019nin 1874 tarihli, Macaristan\u2019\u0131n da 1949 tarihli Anayasalar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeleridir.<\/p>\n
Asli ve tali kurucu iktidar\u0131n tipik \u00f6zelliklerini kendinde birle\u015ftiren bu karma modelde, Anayasalar kendi metinleriyle kurucu iktidar\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir. B\u00f6ylelikle asli kurucu iktidar\u0131n do\u011fmas\u0131 i\u00e7in mutlaka bir hukuk bo\u015flu\u011fu olmas\u0131 gerekti\u011fi tezi a\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim Almanya d\u0131\u015f\u0131nda \u0130svi\u00e7re, Avusturya, \u0130sve\u00e7, \u0130spanya[foot]\u0130spanyol Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 168. maddesine g\u00f6re, Anayasan\u0131n topluca de\u011fi\u015ftirilmesi \u00f6nerilirse, her bir Meclisin \u00fcyelerinin 3\/4 \u00e7o\u011funlu\u011fuyla onaylan\u0131r ve Parlamento (Cortes Generales) derhal feshedilir. Yeni se\u00e7ilmi\u015f Meclisler bu karar\u0131 onaylar ve her iki Meclisin \u00fcyelerinin 3\/4 \u00e7o\u011funlu\u011fuyla onaylanmas\u0131 gereken yeni Anayasa metnini g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr. Parlamento taraf\u0131ndan kabul edildikten sonra yeni Anayasa onaylanmak \u00fczere referanduma g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr.[\/foot], Bulgaristan Anayasalar\u0131, t\u00fcmden de\u011fi\u015ftirilmelerine olanak tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00f6nde gelen (Kolombiya, Venezuela, Bolivya ve Ekvator gibi) Latin Amerika Anayasalar\u0131[foot]Bkz. Ayd\u0131n \u00d6. D. , Biz, Halk: \u201cEgemenli\u011fin Sahibi\u201d, Halk\u0131n-Kurucu-Meclisi (Anayasa Konvansiyonu\u201d ve Anayasa Yap\u0131m\u0131: ABD ve Latin Amerika\u2019n\u0131n Genel \u00c7izgilerinden T\u00fcrkiye \u0130\u00e7in Bir Modele Do\u011fru, Yetkin Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 2011, s. 164 vd. [\/foot] da halk giri\u015fimiyle yeni Anayasa yapacak kurucu meclislerin kurulmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir.<\/p>\n
Bu modelin k\u00f6t\u00fc uygulamas\u0131 ise siyasi \u00e7o\u011funluklar\u0131n kendi siyasi anlay\u0131\u015f ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, parlamento i\u00e7indeki \u00e7o\u011funluklar\u0131n\u0131 kullanarak Anayasa haline getirmesi durumlar\u0131nda g\u00f6zlenir. Bunu \u00f6nleyecek ve uzla\u015fmay\u0131 sa\u011flayacak d\u00fczenlemelere gerek oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Zira d\u00fcnya \u00fczerindeki \u00f6rneklere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda demokratik bir Anayasa yap\u0131m\u0131 i\u00e7in demokratik se\u00e7imle olu\u015fan bu \u00f6zel kurucu meclisin t\u00fcm siyasi gruplar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131, bu kat\u0131l\u0131m\u0131n da ger\u00e7ek \u00e7o\u011funluklar\u0131n uzla\u015fmas\u0131na dayanmas\u0131 gerekir. Venedik Komisyonu\u2019nca saptanan demokratik Anayasa yap\u0131m\u0131n\u0131n gereklerine g\u00f6re bu s\u00fcre\u00e7; \u015feffaf olmal\u0131d\u0131r, kat\u0131l\u0131m\u0131 te\u015fvik etmelidir, yeterli bir zaman dilimine ayr\u0131lmal\u0131 ve tart\u0131\u015fmal\u0131 konularda \u00e7o\u011fulcu g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131klamaya olanak sa\u011flamal\u0131d\u0131r. Anayasa metnini haz\u0131rlayacak komisyon kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda toplanmamal\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na s\u00fcre engelleri konulmamal\u0131 ve toplum \u00f6rg\u00fctlerinin g\u00f6r\u00fc\u015flerinden tam olarak yararlan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu noktada T\u00fcrkiye\u2019de bug\u00fcnk\u00fc durumda ba\u015fkanl\u0131k sistemi ve cumhuriyetin niteliklerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi talepler reform modelinin \u00e7ok \u00f6tesinde, t\u00fcm\u00fcyle yeni bir devlet ve idare te\u015fkilatlanmas\u0131 kurulmas\u0131n\u0131 gerektiren hususlar oldu\u011fu gibi, demokratik rejimin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 da ciddi bir tehdit alt\u0131ndad\u0131r. Bu ba\u011flamda yeni bir Anayasa yapma \u00e7abalar\u0131, Cumhuriyetin ulus devlet ve buna ba\u011fl\u0131 olarak \u00fcniter devlet yap\u0131s\u0131 ve laikli\u011fi esas alan niteliklerini ortadan kald\u0131rma amac\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak de\u011ferlendirilemez. Oysa T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, antidemokratik (negatif) bir ideolojik yap\u0131 \u00fczerine oturmamaktad\u0131r. Cumhuriyetin de\u011fi\u015fmez nitelikleri, sadece kendi do\u011frular\u0131 \u00fczerine kurulu, farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceleri yasaklayan d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 bir ideolojiyi benimsemez. Aksine evrensel adalet ve insan haklar\u0131na uygun bir yoruma da a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n AKP\u2019nin yeni Anayasa\u2019y\u0131 mevcut Anayasa\u2019ya g\u00f6re kurulmu\u015f bulunan TBMM\u2019ye yapt\u0131rma \u00e7abas\u0131, kurulu sistemin me\u015fruiyet ara\u00e7lar\u0131ndan yararlanarak onu ortadan kald\u0131rma niyetini yans\u0131tmaktad\u0131r. Anayasa\u2019n\u0131n 4. ve 175. maddeleri b\u00f6yle bir yetkiyi i\u00e7ermemektedir.<\/p>\n Ayr\u0131ca T\u00fcrk ve Alman Anayasa Mahkemeleri gibi kendilerine Anayasa\u2019y\u0131 koruma g\u00f6revi verilen \u0130talya, \u0130svi\u00e7re, Bulgaristan ve Hindistan Anayasa Mahkemeleri de asli \/ t\u00fcrev kurucu iktidar ayr\u0131m\u0131n\u0131 g\u00f6zeterek Anayasa de\u011fi\u015fikliklerinin i\u00e7eri\u011fini denetlemi\u015ftir.<\/p>\n E\u011fer Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi yap\u0131l\u0131rken Anayasa\u2019n\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r hale getirilir, Anayasa\u2019n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 temel ilkelere dokunulursa; o zaman Anayasan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn bo\u015falt\u0131lmas\u0131, Anayasan\u0131n \u00e7ekirde\u011finin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi bir sonu\u00e7 do\u011facakt\u0131r. Anayasal kimlik ve hukuk d\u00fczeninin karakteristik yap\u0131s\u0131na dokunan b\u00f6yle bir de\u011fi\u015fikli\u011fe izin verilmesi, b\u00fct\u00fcn olarak korunmas\u0131 gereken Anayasa\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortadan kalkmas\u0131na ve sivil bir darbeye yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Demokratik, \u00e7o\u011fulcu ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir Anayasa ancak bu ilkelere uyularak olu\u015fturulmu\u015f bir kurucu iradenin \/ iktidar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olabilir. Kurucu iktidar, tan\u0131m\u0131 itibar\u0131yla hukuk ve siyasetin birbirine ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir Ar\u015fimet noktas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kurucu iktidar bir yandan Anayasan\u0131n k\u00f6keni ve siyasi tarihi hakk\u0131nda bir a\u00e7\u0131kl\u0131k sa\u011flarken, di\u011fer yandan onun normatif ge\u00e7erlili\u011fini ve me\u015frulu\u011funu sa\u011flamaktad\u0131r. Asli […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[133,30],"tags":[],"class_list":["post-1558","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dosya","category-sayilar-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1558","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1558"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1558\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1558"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1558"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1558"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}