Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve Yarg\u0131tay ile Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin tasar\u0131 TBMM Genel Kurulu\u2019nda kabul edilerek yasala\u015ft\u0131.<\/p>\n
Bu yasada Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyelikleri 12 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131yor, \u00fcye say\u0131s\u0131 azalt\u0131l\u0131yor ve ge\u00e7ici madde ile t\u00fcm \u00fcyelerin g\u00f6revine son veriliyor. Bunlardan bir k\u0131sm\u0131, HSYK ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeliklerinin 1\/4\u2019\u00fc i\u00e7in, Cumhurba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan yeniden atanacak. K\u0131sacas\u0131, paralel yap\u0131yla m\u00fccadele ad\u0131 alt\u0131nda siyasi iktidara mutlak biat etmeyen t\u00fcm \u00fcyelerin tasfiyesi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Yani bu yasa siyasal iktidar\u0131n dikensiz g\u00fcl bah\u00e7esi yaratma ve tam anlam\u0131yla majestelerinin yarg\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturma hedefindeki son engelin de a\u015f\u0131lma hamlesidir. \u0130ktidar s\u00f6z konusu yasa de\u011fi\u015fikli\u011fiyle Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131 tamamen \u2018bo\u015faltacak\u2019, ard\u0131ndan kendi vesayetinde olan HSYK arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile bat\u0131da court-packing (mahkeme doldurma plan\u0131) denilen y\u00f6ntemle her iki Y\u00fcksek Mahkemeyi kendine uygun ki\u015filerle \u2018dolduracakt\u0131r\u2019.<\/p>\n
Muhtemelen bu yaz\u0131 yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131nda, AKP iktidar\u0131n\u0131n ya da daha do\u011fru bir ifadeyle tek adam iradesinin, yarg\u0131y\u0131 bir aparat olarak kullanarak, devlet y\u00f6netimini demokrasi ve hukuk devleti ba\u011flam\u0131ndan kopararak totalitarizme ve fa\u015fizme do\u011fru ald\u0131\u011f\u0131 yolun son a\u015famas\u0131 -darbe d\u00f6nemlerinde bile yap\u0131lamam\u0131\u015f bir uygulamayla- ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f ve majestelerinin yarg\u0131s\u0131 tam anlam\u0131yla olu\u015fturulmu\u015f olacak.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla, yap\u0131lmak istenen de\u011fi\u015fikli\u011fin arkas\u0131nda hukuki bir saik bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan hukuki de\u011ferlendirme yapman\u0131n abesle i\u015ftigal oldu\u011funun fark\u0131nday\u0131m. Ancak ana muhalefet partisi yasan\u0131n iptali i\u00e7in Anayasa Mahkemesine ba\u015fvuraca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Bu y\u00fczden 10 y\u0131ll\u0131k anayasa yarg\u0131s\u0131 tecr\u00fcbesi olan ve y\u00fcksek lisans tezini bu alanda yazm\u0131\u015f biri olarak yasay\u0131 anayasal a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirmenin zorunluluk oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. De\u011ferlendirmelerim salt mevcut hukuk sistemi i\u00e7indeki anayasal gerek\u00e7eleri ve ideali i\u00e7ermektedir. Bununla birlikte, y\u00fcksek mahkemelerin \u015fu anki yap\u0131s\u0131n\u0131n ve i\u015fleyi\u015finin savunulacak bir yan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u015ferhini d\u00fc\u015fmeliyim.<\/p>\n
Anayasa\u2019n\u0131n 11., 154, 155. ve 175. maddelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n 1982 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n \u201cYarg\u0131\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn sistemati\u011fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hem genel olarak yarg\u0131sal denetimin hem de bu denetim i\u00e7inde y\u00fcksek mahkemelerin \u00f6zel olarak d\u00fczenlendi\u011fi ve bu \u00e7er\u00e7evede temel ilkelerin yasama organ\u0131n\u0131n takdirine b\u0131rak\u0131lmayarak do\u011frudan Anayasa\u2019da kural alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu kapsamda; Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin bir hukuk devleti oldu\u011fu de\u011fi\u015ftirilemez bir nitelik olarak ifade edildikten sonra 138 il\u00e2 145. maddeler aras\u0131nda yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n kurulu\u015fu ve genel olarak ta\u015f\u0131mas\u0131 gereken temel niteliklere de\u011finilmi\u015ftir. Yine ard\u0131ndan 146 il\u00e2 158. maddeler aras\u0131nda y\u00fcksek mahkemeler \u00f6zel olarak d\u00fczenlenmi\u015f ve bu yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n kurulu\u015flar\u0131, organizasyon yap\u0131lar\u0131, yetkileri ve bu organlara se\u00e7ilecek ki\u015filerin nitelikleri ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak kural alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu d\u00fczenlemelere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; anayasa koyucunun hem genel olarak yarg\u0131sal denetimin hem de bu denetim i\u00e7inde y\u00fcksek mahkemelerce yerine getirilen hayati rol\u00fcn fark\u0131nda oldu\u011fu ve bu kapsamda bu kurumlar\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde d\u00fczenleyerek ola\u011fan kanunlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile bu kurumlara politik m\u00fcdahalede bulunulmas\u0131n\u0131 engellemek istedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Zira anayasa koyucu ayr\u0131nt\u0131l\u0131 d\u00fczenleme yerine, y\u00fcksek mahkemelerin sadece isimlerine de\u011finip ard\u0131ndan da yetkilerini ifade edip geri kalan hususlar\u0131 yasama organ\u0131n\u0131n kanun ile d\u00fczenlemesine b\u0131rakmay\u0131 tercih edebilirdi.<\/p>\n Bu noktada, y\u00fcksek mahkemelerin d\u00fczenlendi\u011fi kurallara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, anayasa koyucunun temel ilkelere de\u011findikten sonra istisnai olarak baz\u0131 hususlar\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n kanun ile d\u00fczenlenebilece\u011fini ifade etti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak bu hususlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bunlar\u0131n sayma yolu ile belirtildi\u011fi<\/strong> ve ard\u0131ndan da kanunla d\u00fczenleme yap\u0131l\u0131rken yasama organ\u0131n\u0131n mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve h\u00e2kimlik teminat\u0131 ilkelerine uymak zorunda oldu\u011funun<\/strong> ifade edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla da yasama organ\u0131 mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve h\u00e2kimlik teminat\u0131 ilkelerine uymak kayd\u0131yla ve ancak ilgili f\u0131kralarda say\u0131lan hususlara ili\u015fkin kanun \u00e7\u0131karabilecek, say\u0131lmayan hususlar ise asla kanunla d\u00fczenlenemeyecektir.<\/p>\n Di\u011fer bir anlat\u0131mla, Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay\u0131n d\u00fczenlendi\u011fi 154. ve 155. maddelere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; anayasa koyucunun bu organlara ili\u015fkin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir d\u00fczenleme yapt\u0131\u011f\u0131 ve temel ilkeleri koyduktan sonra ancak sayma yoluyla belirtti\u011fi hususlar\u0131n kanunla \u2013 o da mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve h\u00e2kimlik teminat\u0131 ilkelerine uymak kayd\u0131yla- d\u00fczenlenebilece\u011fini ifade etti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu a\u00e7\u0131dan her iki madde incelendi\u011finde, anayasa koyucunun bu yarg\u0131 organlar\u0131na ili\u015fkin s\u0131k\u0131 kurallar getirerek b\u00f6ylelikle ola\u011fan kanunlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n politik m\u00fcdahalelere maruz kalmas\u0131n\u0131 engellemek istedi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130lk olarak;<\/strong> anayasa koyucu \u201chakim ve savc\u0131\u201d kavram\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u201cYarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeli\u011fi\u201d kavram\u0131n\u0131 kullanarak, Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay\u2019a se\u00e7ilecek ki\u015filer i\u00e7in hakim ve savc\u0131l\u0131k stat\u00fcs\u00fc haricinde \u201cYarg\u0131tay \u00fcyeli\u011fi\u201d ve \u201cDan\u0131\u015ftay \u00fcyeli\u011fi\u201d ad\u0131 alt\u0131nda anayasal bir stat\u00fc ihdas etmi\u015f ve b\u00f6ylece bu stat\u00fcy\u00fc anayasal g\u00fcvenceye kavu\u015fturmu\u015ftur. Bunu, an\u0131lan \u00fcyeliklerin d\u00fczenlendi\u011fi 154. ve 155. maddelerin anayasan\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc dikkate al\u0131narak yorumlanmas\u0131yla ortaya koymak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u015e\u00f6yle ki; Anayasa Mahkemesi\u2019nin bir\u00e7ok karar\u0131nda ifade etti\u011fi \u00fczere Anayasa kural ve ilkeleri bir b\u00fct\u00fcn halinde ele al\u0131nmal\u0131 ve Anayasa\u2019n\u0131n ruhuna ve s\u00f6z\u00fcne uygun bir \u015fekilde yorumlanmal\u0131d\u0131r. Bu nedenle Anayasa\u2019n\u0131n bir h\u00fckm\u00fcn\u00fc de\u011ferlendirirken onu sadece tek ba\u015f\u0131na ele almak hem Anayasa\u2019n\u0131n kendisine hem de sistematik yorum anlay\u0131\u015f\u0131na ayk\u0131r\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n Bu a\u00e7\u0131dan Anayasa\u2019da y\u00fcksek mahkeme \u00fcyesi stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek hem Anayasa\u2019n\u0131n bu konuyu d\u00fczenleyen maddeleri hem de anayasan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fru de\u011fildir. Anayasa\u2019n\u0131n milletvekili se\u00e7ilme yeterlili\u011fini d\u00fczenleyen 76. maddesinde aday olmak i\u00e7in g\u00f6revlerinden \u00e7ekilmesi gereken ki\u015filer ifade edilmi\u015ftir. Bunlar \u201chakim ve savc\u0131lar, y\u00fcksek yarg\u0131 mensuplar\u0131 \u2026.\u201d olarak belirtilmi\u015ftir. Dikkat edilirse burada \u201chakim ve savc\u0131lar\u201d d\u0131\u015f\u0131nda \u201cy\u00fcksek yarg\u0131 mensuplar\u0131\u201d \u00f6zellikle say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yoksa Anayasa, ilgili maddesinde \u201chakim ve savc\u0131lar\u201d diyebilir ve sorunu b\u00f6ylece \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f olurdu. Ancak anayasa koyucu \u201cy\u00fcksek yarg\u0131 mensuplar\u0131\u201d kavram\u0131n\u0131 kullanarak hakim ve savc\u0131 stat\u00fcs\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda, Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n da dahil oldu\u011fu y\u00fcksek yarg\u0131 mensuplar\u0131na ili\u015fkin ayr\u0131 bir stat\u00fc kabul etti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmi\u015ftir. Benzer bir durum Anayasa\u2019n\u0131n siyasi partilere \u00fcye olamayacak ki\u015fileri d\u00fczenledi\u011fi 68. maddenin be\u015finci f\u0131kras\u0131nda da yer almaktad\u0131r. An\u0131lan f\u0131krada \u201chakim ve savc\u0131lar, \u2026 y\u00fcksek yarg\u0131 organ\u0131 mensuplar\u0131\u2026 siyasi partilere \u00fcye olamaz\u201d denilmektedir. Bu ifadede de Anayasa salt hakim ve savc\u0131lar\u0131 zikrederek h\u00fckm\u00fc koymam\u0131\u015f, ayr\u0131ca ve a\u00e7\u0131k\u00e7a y\u00fcksek yarg\u0131 organ\u0131 mensuplar\u0131na i\u015faretle bu \u00fcyeliklere ili\u015fkin \u00f6zel bir stat\u00fc ihdas etmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130kinci olarak;<\/strong> Anayasa\u2019da 154. maddenin 2. f\u0131kras\u0131nda Yarg\u0131tay \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in bu \u00fcyeliklere kimlerin hangi nitelikler aranarak se\u00e7ilece\u011fi kural alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f ve ard\u0131ndan da s\u00f6z konusu \u00fcyelikler i\u00e7in herhangi bir s\u00fcre s\u0131n\u0131r\u0131 koyulmam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla anayasa koyucu Yarg\u0131tay \u00fcyeli\u011fine se\u00e7ilecek ki\u015filerin bu g\u00f6revi, yarg\u0131 mensuplar\u0131 i\u00e7in zorunlu emeklilik s\u0131n\u0131r\u0131 olan 65 ya\u015f\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131na (Anayasa 65. madde) kadar yapabilmelerini \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Zira e\u011fer anayasa koyucu s\u00f6z konusu \u00fcyeli\u011fi belli bir zaman dilimi ile s\u0131n\u0131rlamak isteseydi bu y\u00f6ndeki iradesini\/iste\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtirdi. Nitekim anayasa koyucu ayn\u0131 maddenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda Yarg\u0131tay Birinci Ba\u015fkan\u0131, birinci ba\u015fkanvekilleri ve daire ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda ise Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131 ve Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131vekilinin bu g\u00f6revi d\u00f6rt y\u0131l yapabilece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade ederek bu stat\u00fcn\u00fcn belli bir zaman dilimi i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Bu noktada e\u011fer anayasa koyucu Yarg\u0131tay \u00fcyeli\u011fi stat\u00fcs\u00fcn\u00fc de belli bir zaman dilimi ile s\u0131n\u0131rlamak isteseydi t\u0131pk\u0131 Yarg\u0131tay Birinci Ba\u015fkan\u0131, birinci ba\u015fkanvekilleri, daire ba\u015fkanlar\u0131 ile Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131 ve Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131 vekilinde oldu\u011fu gibi, bu iradesini\/iste\u011fini \u00f6zellikle ve a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade ederdi. Ancak ilgili maddede bu y\u00f6nde bir irade, \u00f6zellikle ve a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmedi\u011fine g\u00f6re anayasa koyucuyu Yarg\u0131tay \u00fcyeli\u011finin belli bir s\u00fcre ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n zorunlu emeklilik ya\u015f\u0131 olan 65 ya\u015f\u0131n tamamlanmas\u0131na kadar ifa edilebilece\u011fini kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n Nitekim anayasa koyucu benzer tavr\u0131n\u0131 di\u011fer y\u00fcksek mahkeme \u00fcyelerinin g\u00f6rev s\u00fcreleri y\u00f6n\u00fcnden de sergilemi\u015ftir. Anayasan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7er\u00e7evesinde olaya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Anayasa\u2019n\u0131n y\u00fcksek mahkeme \u00fcyeli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00fcreli g\u00f6revler s\u00f6z konusu oldu\u011funda bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin Anayasa\u2019n\u0131n 157. maddesinde Askeri Y\u00fcksek \u0130dare Mahkemesinin \u00fcyeleri iki gruba ayr\u0131lm\u0131\u015f, askeri hakim s\u0131n\u0131f\u0131ndan olmayan \u00fcyeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00fcreli bir g\u00f6rev s\u00fcresi \u00f6ng\u00f6r\u00fcrken (d\u00f6rt y\u0131l), di\u011fer \u00fcyeler i\u00e7in bir s\u00fcre s\u0131n\u0131rlamas\u0131 getirmemi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde mevcut d\u00fczenlemede Anayasa Mahkemesi \u00fcyelerinin g\u00f6rev s\u00fcresinin de 12 y\u0131l oldu\u011fu \u00f6zellikle belirtilmi\u015ftir. Bu \u015fekilde \u00f6rnekleri \u00e7o\u011faltmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sonu\u00e7 olarak Anayasa, y\u00fcksek mahkemeler i\u00e7in bu \u015fekilde s\u00fcreli g\u00f6rev s\u00f6z konusu oldu\u011funda bunu ayr\u0131ca ve a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmi\u015f, belirtmedi\u011fi durumda ise emeklilik ya\u015f\u0131na kadar g\u00f6revde kal\u0131naca\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede Anayasa\u2019n\u0131n sistemati\u011finden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak yap\u0131lacak bir yorum Anayasa\u2019n\u0131n kendisine ayk\u0131r\u0131 olacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Yarg\u0131tay \u00fcyeli\u011finin belli s\u00fcreye ba\u011flanmas\u0131 i\u00e7in \u00fcyeli\u011fin s\u00fcreye ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131n Anayasa\u2019da a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmi\u015f olmas\u0131 gerekir. Oysa Anayasa\u2019n\u0131n 154. maddesinde Yarg\u0131tay \u00fcyeli\u011fi belli bir s\u00fcreye ba\u011flanmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer taraftan anayasa koyucu 154. maddede Yarg\u0131tay \u00fcyeli\u011fi stat\u00fcs\u00fcn\u00fc belli bir s\u00fcre ile s\u0131n\u0131rlamayarak zorunlu emeklilik ya\u015f\u0131 olan 65 ya\u015f\u0131n tamamlanmas\u0131na kadar devam edece\u011fini kural alt\u0131na ald\u0131ktan sonra ayn\u0131 maddenin son f\u0131kras\u0131nda bu konuyu kanunla d\u00fczenlenebilecek hususlar aras\u0131nda da saymayarak bu konuda yasama organ\u0131na herhangi bir takdir hakk\u0131 vermemi\u015ftir. Yani anayasa koyucu yasama organ\u0131n\u0131n ola\u011fan kanunla, zorunlu emeklilik ya\u015f\u0131 olan 65 ya\u015f\u0131n tamamlanmas\u0131na kadar yap\u0131labilecek olan Yarg\u0131tay \u00fcyeli\u011fini belli bir s\u00fcre ile s\u0131n\u0131rlanmas\u0131n\u0131 yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. \u015e\u00f6yle ki; Anayasa\u2019n\u0131n 154. maddesinin son f\u0131kras\u0131nda ola\u011fan kanunlar ile d\u00fczenlenebilece\u011fi belirtilen hususlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00fcyelik s\u00fcresinin bunlar aras\u0131nda yer almad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir. Nitekim s\u00f6z konusu f\u0131krada sadece Yarg\u0131tay\u2019\u0131n i\u015fleyi\u015fi, Ba\u015fkan, ba\u015fkanvekilleri, daire ba\u015fkanlar\u0131 ve \u00fcyeleri ile Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131 ve Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131vekilinin nitelikleri ve se\u00e7im usullerinin mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve h\u00e2kimlik teminat\u0131na g\u00f6re kanunla d\u00fczenlenebilece\u011fi belirtilmi\u015ftir. Bu nedenle de son f\u0131krada a\u00e7\u0131k\u00e7a say\u0131lanlar d\u0131\u015f\u0131nda kalan hususlar -bu konularda yasama organ\u0131na takdir hakk\u0131 verilmedi\u011finden- ola\u011fan kanunlar ile d\u00fczenlenemeyecektir. Bu durumda sayma yoluyla belirtilen hususlar d\u0131\u015f\u0131ndaki konular ancak anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fine ili\u015fkin kanunlar\u0131n konusu olabilecektir. Sonu\u00e7 olarak anayasa koyucu Yarg\u0131tay \u00fcyeli\u011fi ile ilgili sadece \u201c\u00fcyeli\u011fin niteliklerinin\u201d ve \u201cse\u00e7im usullerinin\u201d kanun konusu olabilece\u011fini belirterek \u201c\u00fcyeli\u011fin s\u00fcresini\u201d d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakm\u0131\u015f, bu hususun yasama organ\u0131nca ola\u011fan kanun ile d\u00fczenlenemeyece\u011fini kural alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda; yasama organ\u0131 Yarg\u0131tay \u00fcyeli\u011fini belli bir zaman aral\u0131\u011f\u0131 ile s\u0131n\u0131rlayan ve mevcut \u00fcyelerin \u00fcyeliklerine son veren bir kanun yapamayacak, aksi bir durum ola\u011fan kanun ile anayasan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi anlam\u0131na gelecektir. Bu y\u00f6ndeki bir giri\u015fim hem anayasan\u0131n ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn belirtildi\u011fi 11. maddeye, hem 154. maddeye, hem de anayasan\u0131n ancak anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fine ili\u015fkin kanunlar ile de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fini d\u00fczenleyen 175. maddeye a\u00e7\u0131k bir ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturacakt\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer taraftan Yarg\u0131tay \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in ifade edilenler Anayasa\u2019n\u0131n 155. maddesinde d\u00fczenlenen \u201cDan\u0131\u015ftay \u00fcyeli\u011fi\u201d i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Zaten 154. ve 155. maddelere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda her iki maddede benzer bir sistematik takip edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n Anayasa\u2019n\u0131n 138. maddesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n Yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve h\u00e2kimlik teminat\u0131 ilkeleri toplumun hukuk g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7inde ya\u015famas\u0131n\u0131n, adil yarg\u0131lanman\u0131n, insan haklar\u0131n\u0131n ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin g\u00fcvencesidir.<\/p>\n Mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, genellikle h\u00e2kimlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kavram\u0131 ile e\u015f anlaml\u0131 olarak kullan\u0131lmakta ve biri di\u011ferinin nedeni ve do\u011fal sonucu olarak anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Nitekim Anayasa’n\u0131n 9. maddesinde “Yarg\u0131 yetkisi ba\u011f\u0131ms\u0131z mahkemelerce kullan\u0131l\u0131r” denilmesine kar\u015f\u0131n, 138. maddesinde “H\u00e2kimler, g\u00f6revlerinde ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131rlar” anlat\u0131m\u0131na yer verilmesi bunu yans\u0131tmaktad\u0131r. Anayasa’da mahkemeler kurum olarak ele al\u0131nm\u0131\u015f ve onlar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in yarg\u0131 erkinin en \u00f6nemli \u00f6\u011fesi olan h\u00e2kimlerin g\u00f6revlerinde ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. H\u00e2kimlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 konusunda \u00f6\u011fretide, h\u00e2kimlerin g\u00f6revlerine ili\u015fkin objektif ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131yla ki\u015fisel ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131 aras\u0131nda ikili bir ay\u0131r\u0131m yap\u0131lmakta ve \u00e7o\u011fu kez ki\u015fisel ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, g\u00f6reve ili\u015fkin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n g\u00fcvencesi say\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n \u201cBa\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k\u201d ve \u201cteminat\u201d birbirini tamamlayan, birbirinden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi olanaks\u0131z iki kavramd\u0131r. H\u00e2kimlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile onlar\u0131n objektif ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, h\u00e2kimlik teminat\u0131 ile de kendilerinin ki\u015fisel ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ifade edilmektedir.<\/p>\n H\u00e2kimlerin g\u00f6revlerine ili\u015fkin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, onlara tan\u0131nan bir ayr\u0131cal\u0131k olmay\u0131p; bunun amac\u0131 adaletin dolayl\u0131 dolays\u0131z her t\u00fcrl\u00fc etki, bask\u0131, y\u00f6nlendirme ve ku\u015fkudan uzak da\u011f\u0131t\u0131laca\u011f\u0131 yolundaki g\u00fcven ve inanc\u0131 yerle\u015ftirmektir. Yarg\u0131n\u0131n bir karakteri olan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, h\u00e2kimin, \u00e7ekinme ve endi\u015fe duymadan, Anayasa\u2019n\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gereklerden ba\u015fka herhangi bir d\u0131\u015f etki alt\u0131nda kalmadan, yans\u0131z tutumla, \u00f6zg\u00fcrce karar verebilmesidir. H\u00e2kim ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaln\u0131z y\u00fcr\u00fctme organ\u0131na kar\u015f\u0131 de\u011fil, demokratik bir toplumda, devlet yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde t\u00fcm kurum, kurulu\u015f ve ki\u015filere kar\u015f\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcp sa\u011flanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n H\u00e2kimlik ve savc\u0131l\u0131k teminat\u0131 ise, yarg\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamaya y\u00f6nelik kurumlar\u0131n en \u00f6nemlisidir. Bu anlamda h\u00e2kimler ve savc\u0131lar, meslek ve teminat olarak bir arada d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Teminat, toplum i\u00e7in kabul edilen ve h\u00e2kimlerin, g\u00f6revlerini nitelikli, tam bir g\u00fcven ve tarafs\u0131zl\u0131k i\u00e7inde yapabilmelerini sa\u011flayan, topluma, adaletin her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131 ve etkiden uzak olarak da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hususunda g\u00fcven duyuran bir ilkedir. Burada s\u00f6z konusu olan, h\u00e2kimin ki\u015fisel yarar\u0131 olmay\u0131p, kamunun yarar\u0131d\u0131r.<\/p>\n H\u00e2kim ne \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fcr\u00fcst, \u00e2dil, yetenekli, tarafs\u0131z olursa olsun toplumun yarg\u0131ya olan g\u00fcvenini sarsacak d\u00fczenlemeler varsa, o \u00fclkede yarg\u0131 t\u00f6hmet ve \u015faibeden kurtulamaz. Devletin yarg\u0131 erkinden biri olan yarg\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 konusunda d\u00fczenlemeler yap\u0131l\u0131rken, h\u00e2kimlerin yarg\u0131 i\u00e7i ve d\u0131\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc etki ve ku\u015fkudan uzak karar vermeleri ko\u015fullar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 kadar, toplumun yarg\u0131ya olan g\u00fcveninin sa\u011flanmas\u0131na da \u00f6zen g\u00f6sterilmelidir. H\u00e2kimler, h\u00e2kimli\u011fin gerektirdi\u011fi her t\u00fcrl\u00fc y\u00fcksek nitelikleri ta\u015f\u0131salar bile kamu vicdan\u0131nda tarafs\u0131zl\u0131klar\u0131 konusunda ku\u015fku uyand\u0131racak d\u00fczenlemelerden ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. Herhangi bir bask\u0131n\u0131n, etkinin yap\u0131lmas\u0131 kadar yap\u0131labilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zedeler. H\u00e2kimlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, onlar\u0131n kararlar\u0131n\u0131 verirken \u00f6zg\u00fcr olmalar\u0131, her t\u00fcrl\u00fc kayg\u0131dan, madd\u00ee ve manev\u00ee bask\u0131 ve etkiden uzak bulunmalar\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.[foot]AYM\u2019nin ilgili kararlar\u0131; 28.2.1989 g\u00fcnl\u00fc, E.1988\/32, K.1989\/10; 8.9.1989 g\u00fcnl\u00fc, E. 1988\/37, K.1989\/36; 5.1.2006 g\u00fcnl\u00fc, E.2005\/55, K.2006\/4; 14.12.1995 g\u00fcnl\u00fc, E.1995\/19, K.1995\/64; 29.4.1993 g\u00fcnl\u00fc, E.1992\/39, K.1993\/19; 7.5.2009 g\u00fcnl\u00fc, E.2005\/159, K.2009\/62.[\/foot]<\/p>\n Yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6zellikle yasama ve y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131n\u0131n bask\u0131 ve m\u00fcdahalesine kar\u015f\u0131 yarg\u0131\u00e7lar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 ifade etti\u011fine g\u00f6re, bu ilkenin yasama ve y\u00fcr\u00fctmenin kolayl\u0131kla de\u011fi\u015ftirmeyece\u011fi kurallarla g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gereklidir. Bu ba\u011flamda, bu kurum ve kurallar\u0131n, yasama ve y\u00fcr\u00fctme organ\u0131n\u0131 da ba\u011flayan ve kolayl\u0131kla de\u011fi\u015ftirilmeyen anayasada yer almas\u0131 en uygun y\u00f6ntem olmakla birlikte, ayr\u0131nt\u0131lar yasama organ\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 yasalarla veya y\u00fcr\u00fctme organ\u0131n\u0131n d\u00fczenleyici i\u015flemleriyle somutla\u015ft\u0131r\u0131labilir. Ancak temel ilkeler, kurumlar ve kurallar anayasada d\u00fczenlenmelidir.<\/p>\n Yukar\u0131da ifade edildi\u011fi gibi, Anayasa\u2019da y\u00fcksek mahkemelerin d\u00fczenlendi\u011fi kurallara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda anayasa koyucunun temel ilkelere de\u011findikten sonra istisnai olarak baz\u0131 hususlar\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n kanun ile d\u00fczenlenebilece\u011fini ifade etti\u011fi de g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak bu hususlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bunlar\u0131n sayma yolu ile belirtildi\u011fi ve ard\u0131ndan da kanunla d\u00fczenleme yap\u0131l\u0131rken yasama organ\u0131n\u0131n mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve h\u00e2kimlik teminat\u0131 ilkelerine uymak zorunda oldu\u011funun ifade edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla da yasama organ\u0131 mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve h\u00e2kimlik teminat\u0131 ilkelerine uymak kayd\u0131yla ve ancak ilgili f\u0131kralarda say\u0131lan hususlara ili\u015fkin kanun \u00e7\u0131karabilecek, say\u0131lmayan hususlar ise asla kanunla d\u00fczenlenemeyecektir. Anayasa koyucu Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeli\u011fi ile ilgili sadece \u201c\u00fcyeli\u011fin niteliklerinin\u201d ve \u201cse\u00e7im usullerinin\u201d kanun konusu olabilece\u011fini belirterek \u201c\u00fcyeli\u011fin s\u00fcresini\u201d d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakm\u0131\u015f, bu hususun yasama organ\u0131nca ola\u011fan kanun ile d\u00fczenlenemeyece\u011fini kural alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bu a\u00e7\u0131dan y\u00fcksek mahkemelere ili\u015fkin maddeler incelendi\u011finde anayasa koyucunun bu yarg\u0131 organlar\u0131na ili\u015fkin s\u0131k\u0131 kurallar getirerek b\u00f6ylelikle ola\u011fan kanunlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n politik m\u00fcdahalelere maruz kalmas\u0131n\u0131 engellemek istedi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n A\u0130HM\u2019e g\u00f6re, bir mahkemenin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fctlerinden biri de mahkeme \u00fcyeliklerine yap\u0131lan ataman\u0131n usul\u00fc ve atanan yarg\u0131\u00e7lar\u0131n g\u00f6rev s\u00fcreleri dolmadan g\u00f6revden al\u0131namamalar\u0131d\u0131r. Anayasa\u2019ya g\u00f6re emeklilik ya\u015f\u0131na kadar Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyesi olarak g\u00f6rev yapabilecek yarg\u0131\u00e7lar\u0131n bu s\u00fcreden \u00f6nce kendi istekleri d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6revden al\u0131nmalar\u0131 tek ba\u015f\u0131na bu mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sistematik bir sorun olarak genel anlamda yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ihlal eder. Bu durumda bu mahkemeler \u00f6n\u00fcnde davas\u0131 olan her birey, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir mahkeme \u00f6n\u00fcnde yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131yla AYM ve sonras\u0131nda A\u0130HM\u2019e ba\u015fvurabilir. Muhtemelen her ba\u015fvuruda da devlet adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 ihlalden mahk\u00fbm olacakt\u0131r.<\/p>\n A\u00e7\u0131klanan nedenlerle, s\u00f6zkonusu d\u00fczenleme yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve yarg\u0131\u00e7 g\u00fcvencesini ihlal etti\u011finden Anayasa\u2019n\u0131n 138 ve 139. maddelerine ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n Ge\u00e7ici madde ile t\u00fcm \u00fcyelerin g\u00f6revine son verilmesi, bireysel mahiyetteki bir i\u015flemin yasa yoluyla yap\u0131lmas\u0131 sonucu yarg\u0131sal denetim d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131 nedeniyle Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvenceye kavu\u015fturulan hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kapsam\u0131nda adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ve bunun bir unsuru olan mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ihlal etmektedir. Zira g\u00f6reve son verme bir yasa ile ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011finden ilgililer haklar\u0131n\u0131 etkileyen bu i\u015flemi -bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a yasaklayan bir hukuki kural bulunmamas\u0131na ra\u011fmen- pratikte bir mahkeme \u00f6n\u00fcne ta\u015f\u0131ma imk\u00e2n\u0131ndan mahrum kalmaktad\u0131r. \u015e\u00f6yle ki; ilgililer g\u00f6revlerine son veren yasay\u0131 iptal davas\u0131 yoluyla Anayasa Mahkemesi\u2019ne ta\u015f\u0131ma imk\u00e2n\u0131ndan mahrumdur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Anayasa\u2019n\u0131n 150. maddesinde iptal davas\u0131 a\u00e7abilecekler say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve ilgililer say\u0131lanlar aras\u0131nda bulunmamaktad\u0131r. Yine ilgililer g\u00f6revlerine son veren yasay\u0131 itiraz yolu ile de Anayasa Mahkemesine g\u00f6t\u00fcremeyeceklerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Anayasa\u2019n\u0131n 152. maddesi gere\u011fince itiraz yolu ancak g\u00f6r\u00fclmekte olan bir dava s\u0131ras\u0131nda i\u015fletilebilmektedir. Oysa ilgililerin bu yolu kullanabilmeleri i\u00e7in idari yarg\u0131da dava a\u00e7malar\u0131, anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k itiraz\u0131nda bulunmalar\u0131 ve bunun da yetkili mahkemece kabul edilmesi gereklidir. Ancak idari yarg\u0131 idari i\u015flem ve eylemleri denetlemekte olup, idari yarg\u0131n\u0131n yasay\u0131 denetleme gibi bir yetkisi bulunmamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla da idari yarg\u0131 bu t\u00fcr durumlarda ba\u015fvurular\u0131 reddetmektedir. Nitekim \u015fimdiye kadar ilgilerin bu t\u00fcr durumlarda g\u00f6revlerine son veren yasay\u0131 itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi\u2019ne ta\u015f\u0131yabildikleri somut bir \u00f6rnek bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer taraftan ilgililerin bireysel ba\u015fvuru yoluyla Anayasa Mahkemesi\u2019ne gelmeleri de olanakl\u0131 de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Anayasa Mahkemesi daha \u00f6nce verdi\u011fi bir\u00e7ok kararda bireylerin bir yasaya kar\u015f\u0131 do\u011frudan bireysel ba\u015fvuru yapmalar\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak yasan\u0131n uygulanmas\u0131na y\u00f6nelik i\u015flem ve eylemlere kar\u015f\u0131 bireysel ba\u015fvuruda bulunabileceklerine karar vermi\u015f ve do\u011frudan yasaya kar\u015f\u0131 yap\u0131lan bireysel ba\u015fvurular\u0131 reddetmi\u015ftir (bkz.2012\/837). Oysa Anayasa Mahkemesinin Kurulu\u015fu ve Yarg\u0131lama Usulleri Hakk\u0131nda Kanun\u2019un 45. maddesinde yasama i\u015flemlerine kar\u015f\u0131 do\u011frudan ba\u015fvuru yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015f, ancak ihlalin do\u011frudan yasama i\u015fleminden kaynaklanmas\u0131 durumunda bu i\u015fleme kar\u015f\u0131 ba\u015fvuru yap\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleyen bir d\u00fczenlemeye yer verilmemi\u015ftir. Yani ihlalin do\u011frudan kanundan kaynakland\u0131\u011f\u0131 durumda bireysel ba\u015fvuru yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 tamam\u0131yla Anayasa Mahkemesi\u2019nin yorumuyla g\u00fcndeme gelmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla ihlalin do\u011frudan kanundan kaynakland\u0131\u011f\u0131 durumda bireysel ba\u015fvuru yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k bir hukuki yasak olmamas\u0131na ra\u011fmen tart\u0131\u015fmal\u0131 yarg\u0131sal bir yorum nedeniyle bireysel ba\u015fvuru olanaks\u0131z hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n Son olarak, ilgililerin haklar\u0131ndaki i\u015flemi idari yarg\u0131da etkili bi\u00e7imde denetletme olanaklar\u0131 da bulunmamaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc idare mahkemelerinin yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi idari i\u015flem ve eylemleri denetleme yetkileri vard\u0131r ve bu \u00e7er\u00e7evede bu mahkemelerin bir yasa kural\u0131n\u0131 denetleme yetkileri s\u00f6z konusu de\u011fildir. Nitekim \u015fimdiye kadar idari yarg\u0131n\u0131n bu t\u00fcr ba\u015fvurularda olay\u0131n esas\u0131n\u0131 t\u00fcm y\u00f6nleriyle inceleyen etkili bir denetim yapt\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin somut bir \u00f6rnek bulunmamaktad\u0131r. Oysa Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi\u2019ne (A\u0130HM) g\u00f6re, e\u011fer bir ba\u015fvuru yolunun etkili oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcyorsa bu durumda taraf devletlerin buna ili\u015fkin somut yarg\u0131 kararlar\u0131 sunmas\u0131 gerekir, yani ba\u015fvuru yolunun hukuken mevcut olmas\u0131 tek ba\u015f\u0131na bu yolun etkili oldu\u011funu g\u00f6stermez, bu kapsamda ba\u015fvuruculara giderim sa\u011flayan\/ba\u015fvurucular\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu somut yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n kan\u0131t olarak g\u00f6sterilmesi gerekir.<\/p>\n Nitekim A\u0130HM 23 Haziran 2016 tarihinde B\u00fcy\u00fck Daire\u2019den \u00e7\u0131kan Baka\/Macaristan karar\u0131nda (no: 20261\/12), kamu g\u00f6revlilerinin -\u00f6zelde hakimlerin- soyut ve genel nitelikte bir metinle -yasa veya anayasa ile- g\u00f6revden al\u0131nmalar\u0131n\u0131n Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin (S\u00f6zle\u015fme) 6. maddesinde g\u00fcvenceye kavu\u015fturulan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fine karar vermi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc A\u0130HM\u2019e g\u00f6re e\u011fer kamu g\u00f6revlileri g\u00f6revden al\u0131nmalar\u0131n\u0131 ulusal hukukta bir mahkeme \u00f6n\u00fcne g\u00f6t\u00fcremiyor ve denetletemiyorsa, bu durumda adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n alt unsurlar\u0131ndan olan mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 ihlal edilmi\u015ftir. Baka karar\u0131na konu ba\u015fvurunun arka plan\u0131 \u015fu \u015fekildedir. Ba\u015fvurucu Macaristan Y\u00fcksek Mahkemesi ba\u015fkan\u0131d\u0131r ve ayn\u0131 zamanda Ulusal Adalet Konseyi\u2019ne de yasa gere\u011fi ba\u015fkanl\u0131k yapmaktad\u0131r. Macaristan\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen anayasal reform kapsam\u0131nda Anayasaya bir ge\u00e7i\u015f h\u00fckm\u00fc eklenerek ba\u015fvurucunun g\u00f6revine son verilmi\u015ftir. Normalde ba\u015fvurucu 6 y\u0131l i\u00e7in Y\u00fcksek Mahkeme ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilmi\u015f bulunmaktad\u0131r ve s\u00f6z konusu anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi ile normal biti\u015f s\u00fcresinden 3,5 y\u0131l \u00f6nce g\u00f6revden ayr\u0131lmak durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Anayasa\u2019ya konulan bir h\u00fck\u00fcmle de\u011fi\u015ftirilen ba\u015fkan olabilme \u015fartlar\u0131 nedeniyle bu g\u00f6reve gelemeyen ba\u015fvurucunun, A\u0130HM karar\u0131n\u0131 verdi\u011finde Y\u00fcksek Mahkemede hukuk dairesinde ba\u015fkanl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131 da hat\u0131rlat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ba\u015fvurucu A\u0130HM\u2019e yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u015fvuruda; yap\u0131lan anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi sonucu se\u00e7ildi\u011fi Y\u00fcksek Mahkeme Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan normalden 3,5 y\u0131l \u00f6nce ayr\u0131lmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, g\u00f6revine son veren kural\u0131n anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi olmas\u0131 nedeniyle i\u00e7 hukukta bu i\u015flemi bir mahkeme \u00f6n\u00fcne -anayasa mahkemesi de d\u00e2hil- g\u00f6t\u00fcremedi\u011fini ve dolay\u0131s\u0131yla da kendisi hakk\u0131ndaki g\u00f6reve son verme i\u015flemini bir yarg\u0131 merciinde denetletemedi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n Somut ba\u015fvuruda A\u0130HM \u00f6ncelikle ba\u015fvurucunun bir kamu g\u00f6revi icra etti\u011fini, bu nedenle ba\u015fvurunun 6. madde kapsam\u0131nda olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmi\u015ftir. Mahkeme Vilho Eskelinen ve Di\u011ferleri\/Finlandiya (B\u00fcy\u00fck Daire, B. No:63235\/00, p.62) karar\u0131na at\u0131fla somut ba\u015fvurunun 6. madde kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan \u201ctaraf devletin kamu g\u00f6revlileri hakk\u0131ndaki i\u015flemin mahkemeye ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a yasaklamas\u0131 gerekti\u011fi\u201d kriteri kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fvuruyu kabul edilebilir bulup esasa ili\u015fkin denetimi yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mahkemeye g\u00f6re taraf devlet, ba\u015fvurucunun ulusal hukukta mahkemeye eri\u015fimini mevzuat\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a ve bilin\u00e7li olarak yasaklamam\u0131\u015f, ba\u015fvurucunun mahkemeye eri\u015fimi tamamen ihlale konu d\u00fczenlemenin anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi olmas\u0131ndan kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. A\u0130HM ayr\u0131ca g\u00f6revden almay\u0131 d\u00fczenleyen metnin ayn\u0131 zamanda yarg\u0131 yolunu kapatan bir d\u00fczenleme i\u00e7ermesini de, keyfi uygulamalar\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 saikiyle kabul etmemektedir. Bu ilk kriterin kar\u015f\u0131lanmamas\u0131 \u00fczerine A\u0130HM, yarg\u0131 denetimi d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakman\u0131n devletin \u00e7\u0131kar\u0131na dair objektif gerek\u00e7elere dayanmas\u0131 \u015feklindeki ikinci kriterini incelememi\u015ftir.<\/p>\n A\u0130HM, ba\u015fvurunun 6. madde kapsam\u0131nda oldu\u011funa karar verdikten sonra esas bak\u0131m\u0131ndan inceleme yapm\u0131\u015f ve S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinde d\u00fczenlenen adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar vermi\u015ftir. Mahkemeye g\u00f6re adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvencelerin i\u015flevsel olabilmesi \u00f6ncelikle ki\u015filerin mahkemeye ula\u015fmalar\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. E\u011fer bireyler mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131ndan mahrum iseler bu durumda, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinde yer alan adil yarg\u0131lanmaya ili\u015fkin g\u00fcvencelerin hi\u00e7bir anlam\u0131 kalmayacakt\u0131r. Bu nedenle de mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n en temel unsurlar\u0131ndan biridir. A\u0130HM\u2019e g\u00f6re ba\u015fvurucunun g\u00f6revine son veren kural bir anayasa kural\u0131d\u0131r ve bu nedenle de ba\u015fvurucunun bu kural\u0131 Anayasa Mahkemesi de d\u00e2hil i\u00e7 hukukta herhangi bir mahkemeye ta\u015f\u0131yabilmesi ve denetletebilmesi -a\u00e7\u0131k bir hukuki yasak olmamas\u0131na ra\u011fmen- pratikte imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Mahkemeye g\u00f6re, ba\u015fvurucunun ulusal hukukta mahkemeye eri\u015fimini engelleyen a\u00e7\u0131k bir yasak bulunmamaktad\u0131r. Ancak bu noktada pratik bir imk\u00e2ns\u0131zl\u0131k vard\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc kural bir anayasa kural\u0131d\u0131r ve Macaristan ulusal hukukunda bu kural\u0131 denetime tabi tutma yetkisine sahip bir yarg\u0131 erki bulunmamaktad\u0131r. Mahkemenin s\u0131k\u00e7a vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi S\u00f6zle\u015fme, soyut ve teorik de\u011fil, pratik ve etkili bir koruma sa\u011flamaktad\u0131r. Bu nedenle A\u0130HM\u2019e g\u00f6re, kabul edilebilirlik sorunu a\u015f\u0131l\u0131p esas denetimine ge\u00e7ildikten sonra mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131nda kriter, ulusal hukukta mahkemeye eri\u015fimi engelleyen bir kural\u0131n hukuken bulunup bulunmamas\u0131 de\u011fil, ba\u015fvurucunun pratikte mahkemeye ula\u015f\u0131p haklar\u0131n\u0131 etkileyen i\u015flemi denetletip denetletemedi\u011fidir. A\u0130HM\u2019e g\u00f6re somut olayda ba\u015fvurucu, ulusal hukukta mahkemeye eri\u015fimini yasaklayan a\u00e7\u0131k bir kural bulunmamas\u0131na ra\u011fmen, pratikte haklar\u0131n\u0131 etkileyen i\u015flemi bir mahkeme \u00f6n\u00fcne ta\u015f\u0131yamam\u0131\u015f ve yarg\u0131sal denetimi i\u015fletememi\u015ftir. Bu nedenle somut ba\u015fvuruda ba\u015fvurucunun mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla da adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ihlal edilmi\u015ftir. A\u0130HM karar\u0131nda hakimlere g\u00f6revlerinden al\u0131nmalar\u0131 halinde yarg\u0131sal usuli g\u00fcvencelerin sa\u011flanmas\u0131na ve hakimlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na dair Avrupa Konseyi ile di\u011fer uluslararas\u0131 metinlerin onlara mutlaka yarg\u0131sal koruma vermeyi gerektirdi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. Hakimin g\u00f6revinin sona ermesine dair her t\u00fcrl\u00fc karar\u0131n kesin olarak yasama ve y\u00fcr\u00fctmeden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir organ taraf\u0131ndan al\u0131nmas\u0131 gerekir. Zaten uluslararas\u0131 metinlerin kabul etti\u011fi adil yarg\u0131lanmaya sayg\u0131 ilkesi bu t\u00fcr davalarda ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir yarg\u0131sal denetimi gerektirir (Karar\u0131n 114 ve 121. paragraf\u0131nda at\u0131f yap\u0131lan uluslararas\u0131 metinler).<\/p>\n Yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda; \u00f6ncelikle dava konusu d\u00fczenleme Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde belirtilen hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131nda bulunmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc dava konusu kanuna kar\u015f\u0131 ilgililerin mahkemeye eri\u015fimini yasaklayan a\u00e7\u0131k ve bilin\u00e7li bir kural bulunmamakta, mahkemeye eri\u015fim imk\u00e2n\u0131 tamamen mevzuattaki farkl\u0131 yollar\u0131n i\u015flevsizli\u011finden ve tart\u0131\u015fmal\u0131 yarg\u0131sal yorumdan kaynaklanmaktad\u0131r. Ard\u0131ndan an\u0131lan kanun adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131nda esas bak\u0131m\u0131ndan de\u011ferlendirildi\u011finde ise; yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere ilgililerin mahkemeye eri\u015fimi a\u00e7\u0131k bir yasal engel olmaks\u0131z\u0131n pratikte imk\u00e2ns\u0131z k\u0131l\u0131n\u0131p an\u0131lan kanun yarg\u0131sal denetime tabi tutulamad\u0131\u011f\u0131ndan Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde d\u00fczenlenen adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ihlal edilmi\u015ftir.<\/p>\n Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k (154. ve 155. maddeleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak)<\/strong><\/p>\n Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyelerinin g\u00f6revine son veren madde, Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesi ile 154. maddesinde Yarg\u0131tay \u00fcyelerine ve 155. maddesinde Dan\u0131\u015ftay \u00fcyelerine sa\u011flanan anayasal g\u00fcvenceye ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Zira mevcut tasar\u0131da Yarg\u0131tay\u0131n ve Dan\u0131\u015ftay\u0131n \u00fcye say\u0131s\u0131n\u0131n azalt\u0131laca\u011f\u0131, akabinde g\u00f6revine son verilen \u00fcyeler aras\u0131ndan Hakimler ve Savc\u0131lar Y\u00fcksek Kurulunca (HSYK) tekrar \u00fcyelik i\u00e7in se\u00e7im yap\u0131laca\u011f\u0131, se\u00e7ilmeyenlerin ise derece ve istinaf mahkemelerinde g\u00f6revlendirilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Yani bu durumda se\u00e7im yoluyla Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeli\u011fini elde eden ve Anayasa\u2019n\u0131n 154. ve 155. maddesinde Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeli\u011fine ili\u015fkin anayasal g\u00fcvenceye g\u00f6re g\u00f6rev yapan ilgililer bu g\u00fcvenceden mahrum b\u0131rak\u0131l\u0131p, derece mahkemesinde ola\u011fan yarg\u0131\u00e7 olarak g\u00f6revlendirilebilecektir. Oysa bu Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesine ve 154. ve 155. maddesinde Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen anayasal g\u00fcvenceye a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kazan\u0131lm\u0131\u015f haktan s\u00f6zedebilmek i\u00e7in, ilgililer lehine hukuka uygun bi\u00e7imde tamamlanm\u0131\u015f ve de idarece tan\u0131nm\u0131\u015f bir stat\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 gereklidir. Mevcut \u00fcyeler de ola\u011fan yarg\u0131\u00e7lar aras\u0131ndan belli kriterleri sa\u011flamak kayd\u0131yla HSYK\u2019ca se\u00e7ilmi\u015f ve zorunlu emeklilik ya\u015f\u0131 olan 65 ya\u015f\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131na kadar bu g\u00f6revi yapma hakk\u0131n\u0131 elde etmi\u015flerdir. Yani mevcut \u00fcyeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeli\u011fi art\u0131k anayasal g\u00fcvenceye kavu\u015fturulmu\u015f kazan\u0131lm\u0131\u015f hakt\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeli\u011fi gibi anayasal g\u00fcvenceye kavu\u015fturulmu\u015f bir kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n ola\u011fan yasa ile ilgililerden al\u0131nmas\u0131 Anayasa\u2019n\u0131n 2., 154. ve 155. maddelerinin a\u00e7\u0131k ihlalidir.<\/p>\n Kazan\u0131lm\u0131\u015f haklarda, ki\u015filer, ilgili haklar\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki ge\u00e7erli kurallar \u00e7er\u00e7evesinde elde etmi\u015fler ve bu edinimleri de kamu otoritelerince resmi olarak tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar s\u00f6z konusu oldu\u011funda, bireylerin ilgili kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n idare taraf\u0131ndan hem ge\u00e7mi\u015fe hem de gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck olarak korunmas\u0131 gerekir. Bu nedenle hukuka ba\u011fl\u0131 devlet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ge\u00e7erli oldu\u011fu bir sistemde bu haklar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftiren veya bu haklar\u0131 tamamen ortadan kald\u0131ran bir kamu m\u00fcdahalesi kabul edilemez.<\/p>\n Nitekim taraf\u0131 oldu\u011fumuz Avrupa Konseyi\u2019nin hukuk alan\u0131ndaki uzman dan\u0131\u015fma organ\u0131 olan Venedik Komisyonu benzer bir olayda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fte kazan\u0131lm\u0131\u015f haklara ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. S\u00f6z konusu g\u00f6r\u00fc\u015fe konu geli\u015fmeler \u015fu \u015fekildedir. Macaristan\u2019da 2010 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan anayasal ve yasal reformlar \u00e7er\u00e7evesinde mahkeme ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapabilmek i\u00e7in ya\u015f s\u0131n\u0131r\u0131 (62) getiren bir yasa \u00f6nerisi haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve mevcut ba\u015fkanlardan bu ya\u015f\u0131n \u00fcst\u00fcnde olanlar\u0131n art\u0131k mahkeme ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini s\u00fcrd\u00fcremeyece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yani bu ki\u015filer art\u0131k ola\u011fan yarg\u0131\u00e7 olarak g\u00f6revlerini s\u00fcrd\u00fcrebileceklerdir. Venedik Komisyonu haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fte s\u00f6z konusu \u00f6neriyi ele\u015ftirmi\u015f ve bunun kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar\u0131 ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131na dikkati \u00e7ekmi\u015ftir. Komisyon mahkeme ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n mahkeme i\u00e7inde lider bir pozisyon oldu\u011funu, ilgililerin bu pozisyonu hukuken kazand\u0131klar\u0131n\u0131 ve belli bir tecr\u00fcbe sahibi olduklar\u0131n\u0131, s\u00f6z konusu \u00f6neri ile belli kriterler yerine getirilerek kazan\u0131lan bu pozisyonun ilgilerin kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar\u0131 ve tecr\u00fcbesi yok say\u0131larak ellerinden al\u0131nmas\u0131n\u0131n kabul edilemez oldu\u011funu belirtmi\u015ftir (bkz.: On The Cardinal Acts On The Judiciary That Were Amended Following The Adoption Of Opinion CDL-AD(2012)001 On Hungary, 15 October 2012, p.79-80)<\/p>\n Venedik Komisyonu\u2019nun an\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc h\u00fck\u00fcmetin s\u00f6z konusu yasa tasar\u0131s\u0131 i\u00e7in evleviyetle ge\u00e7erlidir. Zira mevcut Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeleri i\u00e7in bu g\u00f6rev art\u0131k anayasal g\u00fcvenceye kavu\u015fturulmu\u015f kazan\u0131lm\u0131\u015f bir hakt\u0131r. \u0130lgililer bu g\u00f6reve belli kriterleri sa\u011flamak kayd\u0131yla se\u00e7imle gelmi\u015f ve belli bir tecr\u00fcbe kazanm\u0131\u015flard\u0131r. Bu noktada Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyelerinin anayasal g\u00fcvenceye kavu\u015fturulmu\u015f kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar\u0131n\u0131 ve tecr\u00fcbelerini, farkl\u0131 stat\u00fclerini hi\u00e7e sayarak bu ki\u015fileri derece mahkemelerinde\/istinaf mahkemelerinde g\u00f6revlendirmek hukuk devletinin ve onun bir unsuru olan kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar\u0131n a\u00e7\u0131k ihlalidir.<\/p>\n Yine Venedik Komisyonu\u2019nun yak\u0131n zamanda (11 Mart 2016) Polonya\u2019daki anayasal krize ili\u015fkin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de, dava konusu d\u00fczenlemenin Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde belirtilen hukuk devletine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu desteklemektedir. Venedik Komisyonu an\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fte, mahkeme \u00fcyelerinin bir yasa ile -ki bu anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi de olsa- topluca g\u00f6revlerine son verilmesinin\/\u00fcyeliklerinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinin hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve g\u00fc\u00e7ler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi evrensel kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f standartlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan kabul edilemez oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. Komisyonun an\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne konu olayda Polonya h\u00fck\u00fcmeti anayasa mahkemesini kontrol\u00fc alt\u0131na alma ad\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 daha \u00f6nceki giri\u015fimlerin sonu\u00e7suz kalmas\u0131 \u00fczerine bir anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi ile mahkeme \u00fcyelerinin tamam\u0131n\u0131n g\u00f6revine son vermeyi planlam\u0131\u015ft\u0131r. Venedik Komisyonu s\u00f6z konusu giri\u015fimi radikal bir tedbir olarak nitelemi\u015f ve ard\u0131ndan bu y\u00f6ndeki bir yasal d\u00fczenlemenin -anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi de olsa- hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve g\u00fc\u00e7ler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi uluslararas\u0131 ve Avrupa standartlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k bir ihlali anlam\u0131na gelece\u011fini belirtmi\u015ftir. Komisyona g\u00f6re bir mahkemenin \u00fcyelerinin, Anayasa Mahkemesi ve di\u011fer y\u00fcksek mahkemelerin \u00fcyeleri gibi, topluca g\u00f6revine son verilmesi\/\u00fcyeliklerinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi, b\u0131rak\u0131n yasal d\u00fczenlemeyi, anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi yoluyla da olsa asla kabul edilemeyecek bir giri\u015fimdir (bkz.: On Opinion On Amendments To The Act Of 25 June 2015 On The Constitutional Tribunal Of Poland, 11 Marc 2016, p.125).<\/p>\n Venedik Komisyonunun an\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc dava konusu d\u00fczenleme i\u00e7in de tart\u0131\u015fmas\u0131z ge\u00e7erlidir. Zira Polonya\u2019daki yasal d\u00fczenleme ile dava konusu d\u00fczenleme sonu\u00e7lar\u0131 itibar\u0131yla ayn\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc her iki d\u00fczenleme ile belli bir yarg\u0131 organ\u0131n\/organlar\u0131n\u0131n \u00fcyelerinin \u00fcyelikleri d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede s\u00f6z konusu d\u00fczenleme, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve onun temel bir unsuru olan g\u00fc\u00e7ler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi anayasal ve uluslararas\u0131 standartlar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ihlal etmektedir.<\/p>\n Anayasa Mahkemesi de K.2011\/55 say\u0131l\u0131 ve 17.3.2011 g\u00fcnl\u00fc karar\u0131nda kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n, yeni d\u00fczenlemeden \u00f6nce b\u00fct\u00fcn sonu\u00e7lar\u0131yla elde edilmi\u015f olmas\u0131 gerekti\u011fini, onun ki\u015finin bulundu\u011fu stat\u00fcden do\u011fan kendisi y\u00f6n\u00fcnden kesinle\u015fmi\u015f ve ki\u015fisel niteli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir hak oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Kazan\u0131lm\u0131\u015f hak kavram\u0131, Anayasa Mahkemesi i\u00e7in hukuk g\u00fcvenli\u011fi ilkesinin sa\u011flanmas\u0131 ile yak\u0131ndan ilgilidir. Bu ilke hukuk kurallar\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131n\u0131, bireylerin devlete g\u00fcven duyabilmesini ve devletin yasama i\u015flemlerinde bu g\u00fcveni zedeleyici y\u00f6ntemlerden ka\u00e7\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektirir. Genel ilkeler, uluslararas\u0131 metinler yan\u0131nda Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131 da Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyelerinin kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir.<\/p>\n Anayasa Mahkemesi, 2014’teki HSYK Kanunu de\u011fi\u015fikli\u011fi ile Kurul’da g\u00f6rev yapan tetkik h\u00e2kimlerinin g\u00f6revlerine yasa ile son verilmesini, hukuki g\u00fcvenlik ilkesinin ihlal edildi\u011fi ve Anayasa ile HSYK\u2019ya verilen atama yetkisine kar\u015f\u0131l\u0131k yasa ile g\u00f6reve son verilmesinin 159. maddeyi i\u015flevsiz hale getirdi\u011fi gerek\u00e7esiyle Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 bulmu\u015ftur.<\/p>\n Ayr\u0131ca ge\u00e7i\u015f h\u00fckm\u00fc \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeden s\u00fcre s\u0131n\u0131rlamas\u0131 getirilmesi, mevcut \u00fcyeler bak\u0131m\u0131ndan hem mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hem yarg\u0131\u00e7 g\u00fcvencesini hem de hukuk g\u00fcvenli\u011fini ihlal etmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi \u00fcyeli\u011fi de 12 y\u0131lla s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r ama bu de\u011fi\u015fiklik, yasa ile de\u011fil anayasa ile yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve ge\u00e7i\u015f h\u00fckm\u00fc konularak anayasa y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011finde mevcut \u00fcyelerin s\u00fcre s\u0131n\u0131rlamas\u0131 olmaks\u0131z\u0131n 65 ya\u015f\u0131na kadar g\u00f6rev yapaca\u011f\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda; Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyelerinin g\u00f6revini belli bir s\u00fcre ile s\u0131n\u0131rlayan ve g\u00f6revlerine son veren kanun Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesine (154. ve 155. maddeleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak) a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n Anayasa\u2019n\u0131n 17. ve 20. maddelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyelerinin g\u00f6revini belli bir s\u00fcre ile s\u0131n\u0131rlayan ve g\u00f6revlerine son veren kanun Anayasa\u2019n\u0131n 17. maddesinde belirtilen maddi ve manevi varl\u0131\u011f\u0131 koruma ve geli\u015ftirme hakk\u0131 ile 20. maddesinde belirtilen \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131 ihlal etmektedir. Zira dava konusu d\u00fczenleme ile mevcut \u00fcyeler \u00fcyeliklerini kaybedecek ve ard\u0131ndan derece veya istinaf mahkemelerinde g\u00f6revlendirilecektir. Oysa A\u0130HM\u2019in de s\u0131kl\u0131kla belirtti\u011fi gibi, i\u015f hayat\u0131 ve mesleki \u00e7evre \u00f6zel hayat\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Nitekim A\u0130HM vermi\u015f oldu\u011fu \u00e7ok say\u0131da kararda; insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun, d\u0131\u015f d\u00fcnya ile olan ili\u015fkilerini geli\u015ftirme olanaklar\u0131n\u0131, daha \u00e7ok, hatta en \u00e7ok, mesleki hayatlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri faaliyet kapsam\u0131nda elde etmekte olduklar\u0131n\u0131, mesleki hayat\u0131n ki\u015finin sosyal kimli\u011fini geli\u015ftirme hakk\u0131ndan ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da i\u015faret etmi\u015ftir. (Niemietz v. Germany, 16\/12\/1982, App No:13710\/88, \u00a729; \u00d6zp\u0131nar\/T\u00fcrkiye, 19\/10\/2010, B.No:20999\/04) Dolay\u0131s\u0131yla ki\u015filerin bu \u00e7evrede olu\u015fan mesleki itibarlar\u0131na\/tecr\u00fcbelerine sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi gerekir. Bu yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde ki\u015filerin ve ailelerinin bundan olumsuz etkilenmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bu t\u00fcr durumlarda, yani mesleki stat\u00fcye haks\u0131z bir m\u00fcdahale ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011finde mesleki itibar etkilenecek ve bunun do\u011fal sonucu olarak da hem ilgili ki\u015fi hem de ailesi manevi anlamda zarar g\u00f6recektir (Oleksandr Volkov\/Ukrayna, B. No: 21722\/11, p.165-166).<\/p>\n Dava konusu d\u00fczenlemeye bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeliklerini kazanm\u0131\u015f olan ilgililer bu anlamda mesleki bir itibar ve tecr\u00fcbe kazanarak kendilerine belli bir stat\u00fc edinmi\u015flerdir. S\u00f6z konusu y\u00fcksek mahkeme \u00fcyeli\u011fi stat\u00fcs\u00fc ayn\u0131 zamanda ki\u015fisel \u00f6zel alanlar\u0131n\u0131 ve aile hayatlar\u0131n\u0131 da etkilemektedir. Oysa dava konusu d\u00fczenleme ile mevcut \u00fcyelerin \u00fcyelikleri anayasal g\u00fcvenceye ra\u011fmen sonland\u0131r\u0131lmakta ve b\u00f6ylelikle \u00f6zel hayatlar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan mesleki itibarlar\u0131 ellerinden al\u0131nmaktad\u0131r. Bu y\u00f6ndeki bir giri\u015fim ilgililerin ayn\u0131 zamanda ki\u015fisel alanlar\u0131na ve aile hayatlar\u0131na m\u00fcdahale niteli\u011fi ta\u015f\u0131makta ve zarar vermektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ilgililerin aile hayatlar\u0131n\u0131n onlar\u0131n mesleki itibarlar\u0131ndan izole edilmesi olanaks\u0131zd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla mesleki itibara zarar veren m\u00fcdahaleler aile hayatlar\u0131n\u0131 da olumsuz etkilemektedir. Mevcut Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyelerinin bu \u00fcyeliklerinden do\u011fan mesleki \u00e7evre ve itibarlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r. S\u00f6z konusu mesleki \u00e7evre ve itibar ayn\u0131 zamanda onlar\u0131n aile ve \u00f6zel hayatlar\u0131n\u0131n da bir par\u00e7as\u0131n\u0131 te\u015fkil etmekte ve t\u00fcm gelecek planlamas\u0131 bunun \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Ancak dava konusu d\u00fczenleme ile ilgili ki\u015filerin y\u00fcksek mahkeme \u00fcyeliklerine son verilmekte ve b\u00f6ylelikle mesleki itibarlar\u0131 ellerinden al\u0131nmaktad\u0131r. Bu y\u00f6ndeki bir giri\u015fim, mesleki itibar\u0131n \u00f6zel ve aile hayat\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, ayn\u0131 zamanda \u00f6zel ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131 da ihlal\u00a0etmektedir.<\/p>\n Nitekim A\u0130HM Oleksandr Volkov\/Ukrayna karar\u0131nda (B. No:21722\/11) yarg\u0131\u00e7 olan ba\u015fvurucunun meslekten ihra\u00e7 edilmesinin onun \u00f6zel ve aile hayat\u0131n\u0131 etkileyece\u011fini belirterek S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 8. maddesi kapsam\u0131nda bir inceleme yapm\u0131\u015ft\u0131r. A\u0130HM yapt\u0131\u011f\u0131 inceleme sonucunda i\u015f hayat\u0131 ve mesleki \u00e7evrenin \u00f6zel hayat\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu, ki\u015filerin bu \u00e7evrede olu\u015fan mesleki itibarlar\u0131na\/tecr\u00fcbelerine sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi gerekti\u011fini, bu yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde ki\u015filerin ve ailelerinin bundan olumsuz etkilenmesinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu, somut ba\u015fvuruda ba\u015fvurucunun g\u00f6revine son verilmesinin onun mesleki itibar\u0131n\u0131 (professional reputation) olumsuz y\u00f6nde etkiledi\u011fini belirterek \u00f6zel ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine h\u00fckmetmi\u015ftir.<\/p>\n Yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda; Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyelerinin g\u00f6revini belli bir s\u00fcre ile s\u0131n\u0131rlayan ve g\u00f6revlerine son veren kanun Anayasa\u2019n\u0131n 17. ve 20. maddelerine a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n Anayasa\u2019n\u0131n 10. maddesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n Anayasa Mahkemesi\u2019nin pek \u00e7ok karar\u0131nda vurguland\u0131\u011f\u0131 gibi; Anayasa\u2019n\u0131n 10. maddesinde yer verilen e\u015fitlik ilkesi hukuksal durumlar\u0131 ayn\u0131 olanlar i\u00e7in s\u00f6z konusudur. E\u015fitlik ilkesinin amac\u0131, ayn\u0131 durumda bulunan ki\u015filerin yasalar kar\u015f\u0131s\u0131nda ayn\u0131 i\u015fleme ba\u011fl\u0131 tutulmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak, hakl\u0131 bir nedene dayanmayan ayr\u0131m yap\u0131lmas\u0131n\u0131 ve ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemektir. Bu ilkeyle, ayn\u0131 durumda bulunan kimi ki\u015fi ve topluluklara ayr\u0131 kurallar uygulanarak yasa kar\u015f\u0131s\u0131nda e\u015fitli\u011fin ihlali yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Yasa \u00f6n\u00fcnde e\u015fitlik, herkesin her y\u00f6nden ayn\u0131 kurallara ba\u011fl\u0131 tutulaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Durumlar\u0131ndaki \u00f6zellikler, kimi ki\u015filer ya da topluluklar i\u00e7in de\u011fi\u015fik kurallar\u0131 ve uygulamalar\u0131 gerektirebilir. Ayn\u0131 hukuksal durumlar ayn\u0131, ayr\u0131 hukuksal durumlar farkl\u0131 kurallara ba\u011fl\u0131 tutulursa Anayasa\u2019da \u00f6ng\u00f6r\u00fclen e\u015fitlik ilkesi zedelenmez. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla, ki\u015fisel nitelikleri ve durumlar\u0131 \u00f6zde\u015f olanlar aras\u0131nda, yasalara konulan kurallarla de\u011fi\u015fik uygulamalar yap\u0131lamaz. Yani yasalar, e\u015fitlik ilkesine uygun bir \u015fekilde; ayn\u0131 veya benzer durumda bulunanlar i\u00e7in haklarda ve \u00f6devlerde, yararlarda ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerde, yetkilerde ve sorumluluklarda, f\u0131rsatlarda ve hizmetlerde e\u015fit davran\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak kurallar i\u00e7ermelidir.<\/p>\n Yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, anayasa koyucu \u201chakim ve savc\u0131\u201d kavram\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u201cYarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeli\u011fi\u201d kavramlar\u0131n\u0131 kullanarak Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftaya se\u00e7ilecek ki\u015filer i\u00e7in hakim ve savc\u0131l\u0131k stat\u00fcs\u00fc haricinde \u201cYarg\u0131tay \u00fcyeli\u011fi\u201d ve \u201cDan\u0131\u015ftay \u00fcyeli\u011fi\u201d ad\u0131 alt\u0131nda anayasal bir stat\u00fc ihdas etmi\u015f ve b\u00f6ylece bu stat\u00fcy\u00fc anayasal g\u00fcvenceye kavu\u015fturmu\u015ftur. S\u00f6z konusu yasada ise, hi\u00e7 bir hakl\u0131 gerek\u00e7eye dayan\u0131lmaks\u0131z\u0131n Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeli\u011fi stat\u00fcs\u00fc bak\u0131m\u0131ndan farklar\u0131 bulunmayan ba\u015fkan, ba\u015fsavc\u0131 ve daire ba\u015fkanlar\u0131 ile di\u011fer \u00fcyeler aras\u0131nda ayr\u0131m yap\u0131larak bir k\u0131sm\u0131n\u0131n g\u00f6reve devam\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fken di\u011ferlerininkine son verilmektedir.<\/p>\n Bu nedenle s\u00f6z konusu d\u00fczenleme Anayasa\u2019n\u0131n 10. maddesinde d\u00fczenlenen yasa \u00f6n\u00fcnde e\u015fitlik ilkesine ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n Yok h\u00fckm\u00fcnde sayma ya da y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn durdurulmas\u0131<\/strong><\/p>\n Yukar\u0131da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, her y\u00f6n\u00fcyle Anayasa\u2019ya ve evrensel standartlara ayk\u0131r\u0131 bir metinle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bu ayk\u0131r\u0131l\u0131klar, iptal nedenlerinden daha a\u011f\u0131r bir nitelik ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00d6ncelikle yasama organ\u0131na, Anayasa ile \u00fcyelerin g\u00f6revine son verilmesine ili\u015fkin bir yetki verilmemi\u015ftir. Ancak Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi ile yap\u0131labilecek bir tasarruf yasa ile yap\u0131lm\u0131\u015f ve yasa koyucu anayasa koyucu yerine ge\u00e7erek yetki gasp\u0131nda bulunmu\u015ftur. \u00dcyelerin g\u00f6revine son verilmesi ancak yarg\u0131sal bir tasarrufla s\u00f6z konusu olabilir. Dolay\u0131s\u0131yla bu yasa, \u201cfonksiyon gasp\u0131\u201d suretiyle \u201ca\u011f\u0131r ve a\u00e7\u0131k Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131l\u0131k\u201d ihlali i\u00e7erdi\u011finden Anayasa Mahkemesi taraf\u0131ndan, hukuk d\u00fczeninde hi\u00e7 ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015f gibi, dolay\u0131s\u0131yla hi\u00e7bir hukuki h\u00fck\u00fcm ve sonu\u00e7 do\u011furmayacak \u015fekilde \u201cyok h\u00fckm\u00fcnde\u201d oldu\u011funun saptanmas\u0131 bir anayasal zorunluluktur. Ancak Anayasa Mahkemesi\u2019nin bu \u015fekilde karar vermemesi durumunda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn durdurulmas\u0131 yoluyla da sorun \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulabilir.<\/p>\n S\u00f6z konusu d\u00fczenlemenin iptal edilinceye kadar uygulanmas\u0131 durumunda telafisi g\u00fc\u00e7 veya imk\u00e2ns\u0131z zararlar do\u011facakt\u0131r. Zira dava konusu d\u00fczenleme uyguland\u0131\u011f\u0131nda mevcut Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyelerinin \u00fcyelikleri sona erecektir. Anayasa Mahkemesi\u2019nin iptal kararlar\u0131n\u0131n geriye y\u00fcr\u00fcmedi\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, verilecek bir iptal karar\u0131n\u0131n pratikte bir anlam\u0131 kalmayacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc verilecek bir iptal karar\u0131yla ilgililer Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeliklerini tekrar kazanamayacakt\u0131r. Nitekim Anayasa Mahkemesi E.2014\/57, K.2014\/81 say\u0131l\u0131 karar\u0131yla 6524 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un Hakimler ve Savc\u0131lar Y\u00fcksek Kurulunda g\u00f6rev yapan t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n g\u00f6revlerine son veren kural\u0131n\u0131 iptal etmi\u015f, ancak verilen iptal karar\u0131 geriye y\u00fcr\u00fcmedi\u011finden ilgililer g\u00f6revlerine d\u00f6nememi\u015f ve b\u00f6ylece iptal karar\u0131n\u0131n pratik bir sonucu olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle telafisi g\u00fc\u00e7 veya imk\u00e2ns\u0131z zararlar\u0131n do\u011fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla Anayasa\u2019ya a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131 olan s\u00f6z konusu d\u00fczenlemenin iptal davas\u0131 sonu\u00e7lan\u0131ncaya kadar y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn durdurulmas\u0131 gerekir.<\/p>\n Anayasa Mahkemesi y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc durdurma karar\u0131n\u0131 iki a\u015famada verebilmektedir: \u0130lki, y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn durdurulmas\u0131na hen\u00fcz dosyan\u0131n esas\u0131n\u0131 inceleyip bir karara varmadan \u201cAnayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131 konusunda g\u00fc\u00e7l\u00fc belirtiler ile uygulamalar\u0131ndan do\u011facak ve sonradan g\u00f6zetilmesi olanaks\u0131z durumlar g\u00f6zetilerek\u201d verilmektedir (bkz. E.1996\/58 K.1996\/43). \u0130kincisi ise, iptal karar\u0131 verdikten sonra iptal edilen kural\u0131n uygulanmas\u0131ndan do\u011facak, sonradan giderilmesi g\u00fc\u00e7 veya olanaks\u0131z zararlar\u0131n giderilmesi i\u00e7in verebilmektedir.<\/p>\n Anayasa Mahkemesi 1993 y\u0131l\u0131nda verdi\u011fi ilk y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc durdurma karar\u0131nda yarg\u0131 yetkisinin etkin kullan\u0131m\u0131n\u0131n, yasama i\u015flemlerinin anayasaya uygunlu\u011funun etkin bir \u015fekilde sa\u011flanmas\u0131n\u0131n bu karar\u0131 almay\u0131 gerektirdi\u011fini belirtmi\u015ftir. Bu etkililik i\u00e7in verilen karar\u0131 anlams\u0131z k\u0131lacak etkenlerin de ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ama\u00e7lanmal\u0131d\u0131r. Bir tespitten \u00f6teye ge\u00e7meyen, anayasaya ayk\u0131r\u0131 durumlar\u0131n devam etmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda Anayasa Mahkemesi\u2019nin seyirci kald\u0131\u011f\u0131 hallere \u00e7are bulunmas\u0131 gerekir. Anayasa Mahkemesi y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn durdurulmas\u0131 karar\u0131 vererek karar\u0131n\u0131n etkinli\u011fini art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu karar\u0131n kapsam\u0131n\u0131n yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015f tecr\u00fcbeler (yukar\u0131da ifade edilen somut durum yani K.2014\/81 karar\u0131) g\u00f6stermektedir.<\/p>\n 1982 Anayasas\u0131\u2019nda getirilen iptal karar\u0131n\u0131n geriye y\u00fcr\u00fcmemesi ilkesinden ama\u00e7; kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar\u0131 korumak, hukuki istikrar\u0131 sa\u011flamak ve toplumun adalet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 zedeleyici durumlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 engellemek oldu\u011fu belirtilmektedir. Ancak geriye y\u00fcr\u00fcmeme ilkesine sadece teknik a\u00e7\u0131dan yakla\u015f\u0131lmas\u0131, eldeki i\u015fte onun somut etkilerinin dikkate al\u0131nmamas\u0131 (\u00f6rne\u011fin kural\u0131n iptaline ra\u011fmen anayasaya ayk\u0131r\u0131 d\u00fczenlemenin verdi\u011fi yetkiyle kurulan kurumun veya i\u015fleyi\u015fin devam\u0131), hakkaniyete ayk\u0131r\u0131, kural\u0131n konulu\u015f amac\u0131n\u0131 hi\u00e7e sayan sonu\u00e7lara yol a\u00e7maktad\u0131r. Tam da bu nedenledir ki, Anayasa Mahkemesi 1993 y\u0131l\u0131nda i\u00e7tihat ile y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn durdurulmas\u0131 m\u00fcessesesini kabul etmi\u015ftir. Ancak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc durdurman\u0131n mevcut uygulamas\u0131, geriye y\u00fcr\u00fcmeme ilkesinin uygulamada neden oldu\u011fu \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeyen adaletsiz sonu\u00e7lar\u0131 k\u0131smen giderebilmektedir. Mahkeme i\u00e7tihad\u0131 ile olu\u015fturulan bu m\u00fcessesenin anayasadaki haklara dair g\u00fcvencelerin daha g\u00fc\u00e7l\u00fc korunmas\u0131 amac\u0131yla geni\u015fletilmesi gere\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Asl\u0131nda itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesi\u2019ne ba\u015fvuruldu\u011funda verilen bir iptal karar\u0131 somut davada uygulanmakta, yani olay tarihindeki kural olmas\u0131na ra\u011fmen iptal edilen kural uygulanmamaktad\u0131r. \u0130ptal edilen kural\u0131n uygulanaca\u011f\u0131 mahkemeler \u00f6n\u00fcndeki benzer di\u011fer davalar i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey ge\u00e7erlidir. Demek ki bu hallerde iptal karar\u0131n\u0131n geriye y\u00fcr\u00fcmemesi hakkaniyete, anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131n varl\u0131k nedenine ayk\u0131r\u0131l\u0131k olarak kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n Anayasa Mahkemesi\u2019nin verdi\u011fi kararlar\u0131n uygulamada bir anlam ifade etmemesi, genelde yarg\u0131n\u0131n \u00f6zelde de Anayasa Mahkemesi\u2019nin etkilili\u011fini tart\u0131\u015fmaya a\u00e7acak ve yasaman\u0131n bu \u015fekilde anayasal denetimi ve mahkemeyi anlams\u0131zla\u015ft\u0131rma ve etkisizle\u015ftirme \u00e7abas\u0131na destek verilmi\u015f olacakt\u0131r. Bu bir anlamda mahkemenin hakl\u0131 ve zorunlu bir tepkisi olarak kabul edilmelidir. Hakk\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131n\u0131n korunmamas\u0131 hukukun genel bir ilkesidir ve hakk\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in mahkemeler yasama organ\u0131n\u0131 hukuk ile s\u0131n\u0131rland\u0131racak gerekli tedbirleri alabilmelidir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi\u2019nin, s\u00f6z konusu yasa hakk\u0131nda, Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 tarihten itibaren esas inceleme a\u015famas\u0131na kadar, e\u011fer iptal edilen kurallar var ise iptal karar\u0131 Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanana kadar y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn durdurulmas\u0131na karar vermesi gerekir.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve Yarg\u0131tay ile Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin tasar\u0131 TBMM Genel Kurulu\u2019nda kabul edilerek yasala\u015ft\u0131. Bu yasada Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyelikleri 12 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131yor, \u00fcye say\u0131s\u0131 azalt\u0131l\u0131yor ve ge\u00e7ici madde ile t\u00fcm \u00fcyelerin g\u00f6revine son veriliyor. Bunlardan bir k\u0131sm\u0131, HSYK ve Dan\u0131\u015ftay \u00fcyeliklerinin 1\/4\u2019\u00fc i\u00e7in, Cumhurba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan yeniden atanacak. K\u0131sacas\u0131, […]<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[],"class_list":["post-1568","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sayilar-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1568","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1568"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1568\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6956,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1568\/revisions\/6956"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1568"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1568"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1568"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}