{"id":2328,"date":"2017-08-28T02:14:21","date_gmt":"2017-08-27T23:14:21","guid":{"rendered":"http:\/\/hukukdefterleri.com\/?p=2328"},"modified":"2020-04-11T19:29:00","modified_gmt":"2020-04-11T16:29:00","slug":"modern-anayasal-devlet-amerikan-alman-ve-turk-anayasalari-uzerinden-bir-deneme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/?p=2328","title":{"rendered":"Modern Anayasal Devlet: Amerikan, Alman ve T\u00fcrk Anayasalar\u0131 \u00dczerinden Bir Deneme"},"content":{"rendered":"

I. Modern anayasal devlet fikri ve somutla\u015fmas\u0131<\/strong><\/p>\n

Modern bir anayasal devlet her \u015feyden \u00f6nce politik bir organizasyon ve ba\u011flay\u0131c\u0131 kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131 ve uygulanmas\u0131n\u0131 gerektirir. \u201cModern\u201d en basit anlam\u0131yla \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemin i\u00e7 d\u00fczenini g\u00fcvence alt\u0131na alm\u0131\u015f ve d\u0131\u015far\u0131da devletler hukukunun bir akt\u00f6r\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ulus devlet ile ilgilidir. Tan\u0131m\u0131n\u0131n unsurlar\u0131 ise \u00fclke, ulus\/halk ve yasama, y\u00fcr\u00fctme, yarg\u0131lama yetkisi olarak ayr\u0131\u015fan devlet iktidar\u0131d\u0131r. Daha sofistike anlam\u0131yla \u201cmodern\u201d devlet iktidar\u0131n\u0131n demokratik me\u015frulu\u011fu, temel hak korumas\u0131n\u0131n s\u00fcreklili\u011fi ve kamusal g\u00fc\u00e7lerin anayasal devlet ama\u00e7lar\u0131yla i\u00e7erik olarak ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi ek me\u015fruluk \u00f6l\u00e7\u00fctleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Siyasal a\u00e7\u0131dan \u00f6rg\u00fctl\u00fc toplumun hangi y\u00f6n\u00fc se\u00e7ti\u011fi, o devletin anayasas\u0131yla belirlenir. Say\u0131lan bu demokratik me\u015fruluk \u00f6l\u00e7\u00fctlerine uyuldu\u011funun g\u00f6zetimi ise anayasa mahkemelerinin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. B\u00f6ylelikle modern anayasal devlet ya da di\u011fer bir s\u00f6yleyi\u015fle liberal demokrasi veya modern hukuk devleti fikri ifade edilmi\u015f olur.<\/p>\n

Bu ilkeler somutla\u015ft\u0131rmaya elveri\u015fli oldu\u011fu gibi buna ihtiya\u00e7 da duyarlar. Liberalizm yar\u0131\u015fmac\u0131 veya sosyal olabilece\u011fi gibi demokrasi de halk\u00e7\u0131 ya da temsili, parlamenter ya da ba\u015fkanl\u0131k olarak \u00f6rg\u00fctlenebilir. Detaya girmeksizin bat\u0131l\u0131 \u00f6rg\u00fctlenme ve me\u015fruluk \u00f6l\u00e7\u00fctlerini en iyi yans\u0131tan ABD ve Almanya Anayasalar\u0131 ile T\u00fcrkiye Anayasas\u0131ndaki son de\u011fi\u015fikliklerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, kesi\u015fim ve ayr\u0131\u015fmalar\u0131n dile getirilmesi bak\u0131m\u0131ndan yararl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n

Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anayasa hukuku y\u00f6ntemine ba\u011fl\u0131 kal\u0131nan bu denemede, belirtilen Anayasalar\u0131n olu\u015fumlar\u0131 ile \u00f6zellikle kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 temelinde yap\u0131lar\u0131 \u00fczerinde durulacakt\u0131r.<\/p>\n

II. Olu\u015fumlar\u0131<\/strong><\/p>\n

T\u00fcm bu Anayasalar siyasal krizlerden olu\u015fmu\u015ftur. \u0130ngiliz tac\u0131ndan ayr\u0131lman\u0131n me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan yeni bir siyasal toplumun anayasalla\u015fmas\u0131na kadar uzanan ad\u0131mlar, 1776 Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Bildirisi\u2019nden 1787 Anayasas\u0131\u2019na kadar Amerikan anayasal geli\u015fmelerini en iyi bi\u00e7imde niteler. Bu ad\u0131mlar\u0131n birle\u015ftirilmesinde en anlaml\u0131 olan ilkeler, do\u011fal hukuk d\u00fc\u015f\u00fcnce miras\u0131ndan aktar\u0131lan liberal ve demokratik ilkeler olmu\u015ftur.<\/p>\n

Alman Anayasas\u0131 (Grundgesetz), ABD Anayasas\u0131 gibi ba\u015far\u0131l\u0131 bir siyasi ve askeri s\u00fcrecin sonucunda olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r, aksine siyasi ve askeri bir yenilginin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.\u00a0 Kesi\u015fen noktalar\u0131 ise Grundgesetz\u2019in de egemenin kibrine kar\u015f\u0131 bir tepki olarak ortaya \u00e7\u0131kan siyasal bir d\u00fczen olu\u015fudur. Yine halk\u0131n kurucu iktidar\u0131 temelinde yap\u0131lm\u0131\u015f ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle ili\u015fkilendirilmi\u015ftir. Do\u011fal hukukun dokunulmaz haklar anlay\u0131\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 kal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (md.1).[1]<\/a><\/p>\n

Anayasa de\u011fi\u015fikliklerinin onayland\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 son referandum ile ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal ko\u015fullar\u0131nda h\u00fck\u00fcmet bi\u00e7iminde k\u00f6kten bir de\u011fi\u015fikli\u011fe gidilirken, ulusal \u00fcst\u00fc hukukun yan\u0131 s\u0131ra Anayasa\u2019n\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcvenceler bile dikkate al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Siyasi iktidar\u0131n kendi siyasi anlay\u0131\u015f ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, parlamento i\u00e7indeki \u00e7o\u011funluklar\u0131n\u0131 kullanarak ve toplumu kutupla\u015ft\u0131rarak toplumun di\u011fer kesimlerine dayatmas\u0131 sonucu yap\u0131lm\u0131\u015f bu Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finin me\u015frulu\u011fu ve \u00f6mr\u00fc \u00fczerinde \u00f6nemle durulmal\u0131d\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan 1982 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n demokratik me\u015frulu\u011fu daha da tart\u0131\u015fmal\u0131 hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00dczerinde uzla\u015fma sa\u011flanmaks\u0131z\u0131n olu\u015fturulan Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi metninin toplumun \u00e7o\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan, rakip se\u00e7ene\u011fin e\u015fit ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir \u015fekilde dile getirilemedi\u011fi bir referandumla benimsenmesi, onu sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc bir metin haline getirmez. Dolay\u0131s\u0131yla rasyonellikten uzak bu s\u00fcre\u00e7, belirsiz ve \u00e7eli\u015fkili h\u00fck\u00fcmleri b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran, g\u00fcvencesiz bir Anayasa metni \u00fcretmi\u015ftir.<\/p>\n

D\u00fcnya \u00fczerindeki \u00f6rneklere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda demokratik bir anayasa i\u00e7in t\u00fcm siyasi gruplar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, bu kat\u0131l\u0131m\u0131n da ger\u00e7ek \u00e7o\u011funluklar\u0131n uzla\u015fmas\u0131na dayanmas\u0131 gerekir. Venedik Komisyonu\u2019na g\u00f6re bu s\u00fcre\u00e7, \u015feffaf olmal\u0131d\u0131r; kat\u0131l\u0131m\u0131 te\u015fvik etmelidir; yeterli bir zaman dilimi ayr\u0131lmal\u0131 ve tart\u0131\u015fmal\u0131 konularda \u00e7o\u011fulcu g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131klamaya olanak sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 Komisyonun referandumdan \u00f6nce yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 raporda ise bu ko\u015fullara uyulmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmi\u015ftir; \u201cEli kolu ba\u011flanan bir kar\u015f\u0131 kampanya s\u00f6z konusuydu\u201d.[2]<\/a><\/p>\n

Tek bir siyasi partinin mutfa\u011f\u0131nda haz\u0131rlanan metin, okunmadan at\u0131lan imzalarla teklife d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Referandum s\u00fcrecinde ise akl\u0131m\u0131za \u00f6nce se\u00e7imlere ili\u015fkin temel bir ilke olan \u201ctaraflar aras\u0131nda f\u0131rsat e\u015fitli\u011fi\u201d ilkesinin ne derece sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 sorusu akla gelmektedir.\u00a0 AG\u0130T\u2019in de \u00f6n raporunda[3]<\/a> belirtti\u011fi \u00fczere bu soruya olumlu bir cevap vermek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Cumhurba\u015fkan\u0131 ve h\u00fck\u00fcmet, devlet taraf\u0131ndan \u00fcstlenilen referandum kampanyas\u0131yla partiler aras\u0131ndaki f\u0131rsat e\u015fitli\u011fini ihlal etmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde se\u00e7me hakk\u0131n\u0131n e\u015fitli\u011fi, her siyasi partinin t\u00fcm devlet kurumlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda e\u015fit muamele g\u00f6rmesini gerektirir. Se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, se\u00e7ime dair karar\u0131n i\u00e7eri\u011fi \u00fczerinde kamusal ya da \u00f6zel hi\u00e7bir zorlaman\u0131n uygulanmamas\u0131n\u0131 da gerektirir. Bu ba\u011flamda se\u00e7me hakk\u0131n\u0131n unsurlar\u0131, se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ve bu yolla sa\u011flanan egemenlik yetkilerinin me\u015frulu\u011funu garanti eder. Ancak se\u00e7menlerin objektif ve m\u00fcdahaleye u\u011framaks\u0131z\u0131n kulland\u0131klar\u0131 oylar ile se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131 uyum i\u00e7inde oldu\u011fu takdirde, egemenli\u011fin kay\u0131ts\u0131z ko\u015fulsuz millete ait olmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015fir. G\u00f6r\u00fcn\u00fcrde yasal bir \u00f6rt\u00fc alt\u0131nda, masraflar\u0131 devlet\u00e7e kar\u015f\u0131lanan bir propaganda ile do\u011fru olan\u0131n iktidar\u0131n karar\u0131 oldu\u011funun se\u00e7mene s\u00f6ylenmesi, se\u00e7im \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn zedelenmesine yol a\u00e7ar. Belirtilen bu nedenlerle Bakanlar Kurulu\u2019nun ve Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n referandum kampanyas\u0131, se\u00e7ilme hakk\u0131n\u0131n e\u015fitli\u011fine ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n

2017 Anayasa De\u011fi\u015fiklerinin i\u00e7eri\u011fi ve gerek\u00e7esinde demokrasi ve insan haklar\u0131na ili\u015fkin hi\u00e7bir ifade yer almad\u0131\u011f\u0131 gibi referandum s\u00fcrecinde de iktidar \u00e7evreleri, Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finin hedefleri olarak; \u201cT\u00fcrkiye\u2019yi b\u00f6lmek, par\u00e7alamak isteyen karanl\u0131k g\u00fc\u00e7lerin, ter\u00f6r\u00fcn yenilgisi\u201d, \u201cmill\u00ee birlik ve beraberli\u011fin sa\u011flanmas\u0131\u201d ve \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fc\u00e7lenmesinin \u00f6n\u00fcndeki engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d gibi konulara \u00f6ncelik vermi\u015flerdir.[4]<\/a><\/p>\n

III. Anayasal yap\u0131: Kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n

Klasik modern anayasalar\u0131n \u00f6rnek modeli olan ABD Anayasas\u0131, 1-3. maddelerinde, organlar\u0131n i\u015flevleri, yetkileri ve usullerini, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u015femas\u0131na uygun bi\u00e7imde kurala ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. 1. maddenin birinci f\u0131kras\u0131; \u201cb\u00fct\u00fcn yasama yetkileri, bir Senato ve Temsilciler Meclisi\u2019nden olu\u015fan Birle\u015fik Devletler Kongresi\u2019ne ait olacakt\u0131r.\u201d h\u00fckm\u00fcn\u00fc i\u00e7ermektedir. 2. maddenin birinci f\u0131kras\u0131 ise y\u00fcr\u00fctme yetkisini, Amerika Birle\u015fik Devletleri Ba\u015fkan\u0131\u2019na vermektedir. Bu yatay kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, dikey federal yap\u0131yla tamamlan\u0131r. Ayn\u0131 \u00f6zellikleri Alman Anayasas\u0131 da yans\u0131t\u0131r. Kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 Anayasa\u2019n\u0131n 1\/3 ve 20\/3. maddelerinde kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi III. ve VIII. B\u00f6l\u00fcmler aras\u0131nda ana noktalar\u0131yla, IX. B\u00f6l\u00fcmde ise detayl\u0131 olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n

1982 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin ana d\u00fczenlemelerine dokunulmad\u0131ysa da ilkeyi somutla\u015ft\u0131ran d\u00fczenlemeler 2017 De\u011fi\u015fiklikleriyle tamamen de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. \u0130lkesel d\u00fczlemde bu de\u011fi\u015fiklerle, di\u011fer iki Anayasa\u2019dan uzakla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; bu iki Anayasa\u2019da \u00fc\u00e7 erkin ayr\u0131lmas\u0131, hukuk devletinin bir unsuru olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fken, 2017 De\u011fi\u015fiklikleriyle erklerin ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sona erdiren, otokratik bir tek adam rejimi kurmaya elveri\u015fli, nominal bir anayasaya ge\u00e7ilmi\u015ftir.[5]<\/a><\/p>\n

Ayr\u0131nt\u0131lara girildi\u011finde farkl\u0131l\u0131klar daha da artmaktad\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131, ABD ba\u015fkan\u0131 gibi Alman cumhurba\u015fkan\u0131 ve ba\u015fbakan\u0131n\u0131n i\u015flevlerini kendisinde toplam\u0131\u015ft\u0131r ve halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmektedir. Buradan psikolojik olarak a\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 bir g\u00f6rev, hukuken de yetkileri ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011ferlendirildi\u011finde cumhurba\u015fkan\u0131 ya da ba\u015fbakan olarak sahip olunandan \u00e7ok daha geni\u015f bir etkiden kaynaklanmaktad\u0131r. Bu sonucu fiilen g\u00f6sterecek en iyi iki \u00f6rnek veto ve fesih yetkisidir. Yasalar i\u00e7in art\u0131k ABD \u00f6rne\u011fine benzer bi\u00e7imde sadece meclisin kabul\u00fc yeterli olmay\u0131p, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n da onay\u0131 gerekecektir ve vetosu ancak \u00fcye tamsay\u0131s\u0131n\u0131n salt \u00e7o\u011funlu\u011fuyla a\u015f\u0131labilecektir; bu engelin y\u00fcksekli\u011fi ABD ba\u015fkan\u0131n\u0131n vetosu gibi cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 yasama yap\u0131m s\u00fcrecinin son a\u015famas\u0131 haline getirecektir. ABD ba\u015fkan\u0131n\u0131n hi\u00e7bir ko\u015fulda sahip olmad\u0131\u011f\u0131, Alman cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n ise a\u011f\u0131r siyasal kriz ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak kullanabilece\u011fi fesih yetkisini ise T\u00fcrk cumhurba\u015fkan\u0131 kendi koltu\u011fundan ayr\u0131labilme riskini g\u00f6ze almak kayd\u0131yla diledi\u011fi gibi kullanabilecektir.<\/p>\n

Amerikan sistemindeki yasa koyuculu\u011fu ne Alman ne de T\u00fcrk Anayasalar\u0131 ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirebiliriz. Bunun nedeni t\u00fcm yasa tekliflerini onaylama yetkisine sahip olan Senato\u2019nun g\u00fc\u00e7l\u00fc konumu ve federalizmin Amerikan versiyonudur. Buna ek olarak Amerikan se\u00e7menleri her zaman iktidar\u0131 kullanan \u00fc\u00e7 organ\u0131n ayn\u0131 siyasi partinin eline ge\u00e7mesine engel olmu\u015ftur. Zira Amerikan toplumu sadece do\u011fumunda de\u011fil bug\u00fcn de devlet iktidar\u0131na \u015f\u00fcpheyle yakla\u015fmaktad\u0131r. Devlet ve toplum Almanya ve \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019den farkl\u0131 olarak olabildi\u011fince keskin bi\u00e7imde birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yine T\u00fcrkiye\u2019den farkl\u0131 olarak Alman tipi parlamenter demokraside devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 bir fakt\u00f6r olmas\u0131 olas\u0131 de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc yetkileri buna yetmez. ABD\u2019de bir yasa teklifinin \u00fc\u00e7 engeli a\u015fmas\u0131 gerekirken (Temsilciler Meclisi, Senato, Ba\u015fkan), Almanya\u2019da sadece Federal Meclis (Bundestag) ve Federal Konsey (Bundesrat) olmak \u00fczere iki engel vard\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de ise meclis \u00e7o\u011funlu\u011funa egemen partili cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde herhangi bir engel bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

Ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 bir di\u011fer nokta da anayasal organlar\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresiyle ilgilidir. Her \u00fc\u00e7 devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n da g\u00f6rev s\u00fcresi 5 y\u0131ld\u0131r. Her \u00fc\u00e7\u00fc de bir kez daha se\u00e7ilebilir. T\u00fcrk cumhurba\u015fkan\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez se\u00e7ilebilme olana\u011f\u0131yla di\u011fer ikisinden ayr\u0131\u015fmaktad\u0131r. Daha ilgin\u00e7 olan\u0131 yasama organ\u0131 ve anayasa yarg\u0131\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresidir. Temsilciler Meclisi \u00fcyeleri 2, senat\u00f6rler 6y\u0131l, Federal Y\u00fcksek Mahkeme (Supreme Court) yarg\u0131\u00e7lar\u0131 ise \u00f6m\u00fcr boyu se\u00e7ilirler. Alman Anayasas\u0131\u2019nda dolayl\u0131 da olsa var olan b\u00f6ylesine belirgin bir derecelemeye T\u00fcrk Anayasas\u0131\u2019nda rastlanm\u0131yor. Federalist yaz\u0131larda tan\u0131mlanan demokratik se\u00e7imlerle belirlenen devlet organlar\u0131n\u0131n g\u00f6revi, bu Amerikan derecelendirmesini hakl\u0131 k\u0131lmaktad\u0131r.[6]<\/a>\u00a0 Bu g\u00f6rev, s\u0131n\u0131rl\u0131 gruplar\u0131n k\u0131sa s\u00fcreli \u00e7\u0131karlar\u0131yla insanl\u0131\u011f\u0131n uzun s\u00fcreli \u00e7\u0131karlar\u0131 aras\u0131nda se\u00e7imler yoluyla bir denge bulunmas\u0131d\u0131r. Temsilciler Meclisi k\u0131sa ve dar \u00e7\u0131karlar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131na uygunken, Senato daha uzun g\u00f6rev s\u00fcresiyle daha geni\u015f \u00e7\u0131karlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir. \u0130nsanl\u0131k \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n en son ve en g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde \u201car\u0131t\u0131lmas\u0131 ve geni\u015fletilmesi\u201d[7]<\/a>, yani ger\u00e7ek temsili demokrasi ise Federal Y\u00fcksek Mahkeme taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Y\u00fcksek Mahkeme yatay ve dikey kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 alan\u0131ndaki hukuki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6zerken hem \u00f6zg\u00fcrl\u00fck tehditlerinin \u00f6nlenmesine hem de me\u015fru devlet yetkilerinin etkin kullan\u0131m\u0131na karar vermektedir. Amerikan y\u00fcksek yarg\u0131\u00e7lar\u0131 ister \u015fekl\u00ee ve pozitivist ister esnek ve pragmatik yorumu benimsemi\u015f olsunlar, ilgili devlet organ\u0131n\u0131n \u00e7ekirdek i\u015flevlerini tehlikede g\u00f6rd\u00fckleri yerde devreye girmektedirler. Bu a\u00e7\u0131dan Y\u00fcksek Mahkeme, devlet organlar\u0131n\u0131n kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na dayal\u0131 olmas\u0131n\u0131n g\u00fcvencesidir. \u0130lgili devlet erkinin \u00e7ekirdek alan\u0131n\u0131n korunmas\u0131ndan s\u00f6z eden Alman Federal Anayasa Mahkemesi\u2019nin i\u00e7tihad\u0131 da bununla uyumludur.[8]<\/a><\/p>\n

Yasa koyucunun yasama i\u015flevini ne dereceye kadar devredebilece\u011fi sorusu, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ba\u011flam\u0131nda hukuk devleti sorunlar\u0131n\u0131 da ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Alman Anayasas\u0131\u2019n\u0131n metninden \u00e7\u0131kan yan\u0131t iki gereklili\u011fi i\u00e7eriyor: Bir yasama i\u015flevi olan yasa koyuculuk, ilke olarak Federal Konsey\u2019in kat\u0131l\u0131m\u0131yla Federal Meclis taraf\u0131ndan yerine getirilmek zorundad\u0131r. Y\u00fcr\u00fctme i\u00e7in de yasan\u0131n aslili\u011fi ve \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesi ge\u00e7erlidir. Yasaman\u0131n bu alandaki \u00f6ncelikli demokratik sorumlulu\u011fu hukuk devletinin belirlilik ilkesiyle de ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r (md. 80\/1). Alman Anayasa Mahkemesi de buradan \u201c\u00f6nemlilik teorisini\u201d geli\u015ftirmi\u015ftir; temel haklar\u0131 ilgilendiren d\u00fczenlemeler yeterli yo\u011funlukta parlamento taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r; bu alanda \u00f6nemli sorunlar\u0131n y\u00fcr\u00fctme organ\u0131na devri yasakt\u0131r.[9]<\/a><\/p>\n

ABD\u2019de de yasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve aslili\u011fi, hukuk devleti ve demokrasinin bir gere\u011fi olarak idarenin faaliyetlerinde uymas\u0131 gereken bir ilkedir. Hangi y\u00f6netim mercilerinin kurulaca\u011f\u0131na, kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131na ya da birle\u015ftirilece\u011fine bile karar verme yetkisine sahip olan Kongre bu s\u00fcreci b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde belirler.[10]<\/a> Federal Y\u00fcksek Mahkeme\u2019ye g\u00f6re e\u011fer Kongre idareyi ba\u011flayan ve yarg\u0131 taraf\u0131ndan denetlenebilen \u201canla\u015f\u0131l\u0131r ilkeler\u201d belirlerse, \u201cetkinle\u015ftirme yasas\u0131\u201d ile y\u00fcr\u00fctmeye yetki devredilebilir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de ise 2017 Anayasa De\u011fi\u015fiklikleriyle cumhurba\u015fkan\u0131, ki\u015fisel ve siyasal hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ile a\u00e7\u0131k\u00e7a yasada d\u00fczenlenmi\u015f konular d\u0131\u015f\u0131nda kalmak kayd\u0131yla \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131 kararnameler ile yasama i\u015flevi g\u00f6rebilece\u011fi (md. 104\/17) gibi kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi kurulu\u015funda hi\u00e7bir ko\u015fula tabi olmadan yasama yetkisini TBMM\u2019yle payla\u015facakt\u0131r (md. 123\/son). Ayr\u0131ca bakanl\u0131klar\u0131n kurulmas\u0131, kald\u0131r\u0131lmas\u0131, g\u00f6revleri ve yetkileri ile te\u015fkilat yap\u0131s\u0131 ile merkez ve ta\u015fra te\u015fkilatlar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 ise yaln\u0131zca cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 kararnamesine \u00f6zg\u00fclenmi\u015ftir (md. 106\/son). Zaten Anayasa Mahkemesi 2011 y\u0131l\u0131ndan itibaren ola\u011fan KHK\u2019lere, 2016 y\u0131l\u0131ndan itibaren de ola\u011fan\u00fcst\u00fc KHK\u2019lere ili\u015fkin de\u011fi\u015ftirdi\u011fi i\u00e7tihad\u0131yla anayasal s\u0131n\u0131rlar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 ederek yasamadan y\u00fcr\u00fctmeye do\u011fru yetki devrinin yolunu a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131.[11]<\/a><\/p>\n

IV. Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n

Alman ve Amerikan Anayasalar\u0131n\u0131n baz\u0131 \u00f6nemli yap\u0131sal unsurlar\u0131yla yap\u0131lan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma, 2017 Anayasa De\u011fi\u015fikliklerinin hukuk g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flayan me\u015fru bir devlet fikrini somutla\u015ft\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Bu de\u011fi\u015fiklikler, anayasal al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z ve kurumsal geleneklerimizden bir sapma oldu\u011fu kadar kuvvetler birli\u011fine y\u00f6nelerek devlet \u00f6rg\u00fctlenmesine dair sorunlar\u0131m\u0131z\u0131n artmas\u0131na da neden olabilecektir. Kurucu iktidar\u0131n konumu, \u00fclke co\u011frafyas\u0131, hukuk k\u00fclt\u00fcr\u00fc, siyasi \u00f6nderli\u011fin iradesi ve tarihi rastlant\u0131lar gibi bir\u00e7ok etken bu sonucun olu\u015fmas\u0131nda rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak siyasal deneyim, farkl\u0131 bir sisteme ge\u00e7i\u015f i\u00e7in \u00e7ok daha esasl\u0131 bir krize gerek duyuldu\u011funu g\u00f6ster<\/p>\n

[1]<\/a> Eyelet Meclislerinden (Landtag) g\u00f6nderilen 65 milletvekilinden olu\u015fan Parlamenter Konsey\u2019in (ParlamentarischerRat) haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 Anayasa teklifi metninde, nasyonal sosyalist diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 demokrasi, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, temel hak korumas\u0131 ve hukuk devleti ilkelerine a\u00e7\u0131k\u00e7a yer verilmi\u015ftir, bkz. Fromme F. K. , Von der WeimarerVerfassung zum BonnerGrundgesetz, J.C. B. Mohr (Paul Siebeck), T\u00fcbingen 1960, s. 4 ve s. 186.<\/p>\n

[2]<\/a> Bkz Venedik Komisyonu \u00fcyesi \u00d6yk\u00fc Didem Ayd\u0131n\u2019\u0131n T\u00fcrk\u00e7e r\u00f6portaj\u0131,http:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/haber\/siyaset\/726675\/Venedik_Komisyonu_uyesi_Aydin__Anayasasiz_bir_donem_basladi.html<\/a>\u00a0 (Eri\u015fim tarihi: 05.05.2017)<\/p>\n

[3]<\/a> AG\u0130T\u2019in referanduma ili\u015fkin \u00f6n raporunun T\u00fcrk\u00e7e tam metni i\u00e7in bkz. http:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/gundem\/2017\/04\/22\/agit-raporunun-turkce-tam-metni\/<\/a>\u00a0 (Eri\u015fim tarihi: (05.05.2017)<\/p>\n

[4]<\/a> Nitekim K. Boratav\u2019a g\u00f6re bug\u00fcn AKP taraf\u0131ndan temsil edilen siyas\u00ee \u0130slamc\u0131l\u0131\u011f\u0131n niha\u00ee hedefi bellidir: Bir hayli y\u0131pranm\u0131\u015f olan Cumhuriyet\u2019in, ana \u00e7izgileriyle M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler doktrinine uyan \u0130slamc\u0131 bir rejime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesidir(http:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/gundem\/2017\/04\/08\/korkut-boratav-referandum-toplumun-iki-buyuk-blokunu-karsi-karsiya-getiriyor\/<\/a>).<\/p>\n

[5]<\/a> Turhan M. , \u201cAnayasa ve Anayasac\u0131l\u0131k\u201d, http:\/\/www.todaie.edu.tr\/resimler\/ekler\/2efd26617129d18_ek.pdf?dergi=Amme%20Idaresi%20Dergisi<\/p>\n

[6]<\/a> Hamilton, Madison ve Jay \u2013 Anayasa \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler- Federalist\u2019lerin Makalelerinden Se\u00e7meler, (\u00e7ev. M. Soysal), Siyasi \u0130limler Derne\u011fi Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 1962, s. 45.<\/p>\n

[7]<\/a> Federalist Yaz\u0131lar\u0131n 10 numaral\u0131s\u0131nda \u201chalk\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerinin rafine edilmesi ve b\u00fcy\u00fct\u00fclmesi\u201d yasama s\u00fcrecinin slogan\u0131 olarak yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

[8]<\/a>Brugger W. , \u201cDer moderne Verfassungsstaataus der Sicht der amerikanischenVerfassung und des Grundgesetzes\u201d, Archiv des \u00f6ffentlichen Rechts, Band 126 (2001), s. 387-388.<\/p>\n

[9]<\/a>BVerfGE 61, 260, 275; 77, 170, 230.<\/p>\n

[10]<\/a> Kanado\u011flu K.\/Akart\u00fcrk E. A.\/\u00d6zsoy Boyunsuz \u015e. , T\u00fcrkiye\u2019de Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi Tart\u0131\u015fmalar\u0131, CHP Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 2016, s. 31.<\/p>\n

[11]<\/a> E. 2010\/60, K. 2011\/147, Kt. 27.10.2011; E. 2016\/167, K. 2016\/160, Kt. 12.10.2016.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

I. Modern anayasal devlet fikri ve somutla\u015fmas\u0131 Modern bir anayasal devlet her \u015feyden \u00f6nce politik bir organizasyon ve ba\u011flay\u0131c\u0131 kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131 ve uygulanmas\u0131n\u0131 gerektirir. \u201cModern\u201d en basit anlam\u0131yla \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6nemin i\u00e7 d\u00fczenini g\u00fcvence alt\u0131na alm\u0131\u015f ve d\u0131\u015far\u0131da devletler hukukunun bir akt\u00f6r\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ulus devlet ile ilgilidir. Tan\u0131m\u0131n\u0131n unsurlar\u0131 ise \u00fclke, ulus\/halk ve yasama, […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[133,87],"tags":[],"class_list":["post-2328","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dosya","category-sayilar-7"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2328","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2328"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2328\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2328"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2328"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2328"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}