{"id":2347,"date":"2017-08-28T02:37:29","date_gmt":"2017-08-27T23:37:29","guid":{"rendered":"http:\/\/hukukdefterleri.com\/?p=2347"},"modified":"2021-10-11T12:24:24","modified_gmt":"2021-10-11T09:24:24","slug":"hukuk-felsefesi-hukukun-edebi%cc%87yatla-ilgi%cc%87si%cc%87-uzeri%cc%87ne-dusunceler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/?p=2347","title":{"rendered":"Hukuk Felsefesi: Hukukun Edebiyatla \u0130lgisi \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler"},"content":{"rendered":"

\u201cYer ve zaman de\u011fi\u015fince, ayn\u0131 olmaz c\u00fcmle.<\/em>\u201d Kant<\/strong><\/p>\n

\u201cBildi\u011fimiz her \u015feyin ucu sahip oldu\u011fumuz <\/em><\/p>\n

duyulardan birine, bizi biz yapan \u015feyler ise<\/em><\/p>\n

kendi varl\u0131\u011f\u0131m\u0131za yabanc\u0131 bir duyuma \u00e7\u0131kar.<\/em>\u201dPessoa<\/strong><\/p>\n

\u201cUnutulmas\u0131n ki hukuk, hi\u00e7bir zaman, <\/em><\/p>\n

toplumun ekonomik yap\u0131s\u0131ndan ve bu yap\u0131<\/em><\/p>\n

taraf\u0131ndan belirlenmi\u015f olan k\u00fclt\u00fcrel <\/em><\/p>\n

geli\u015fiminden daha y\u00fcksek bir yerde olamaz.<\/em>\u201dMarx<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\n
\n
\n
\n
    \n
  1. Edebiyat ve Hukuk<\/em>. Felsefe Nedir?<\/em>\u2019in sonlar\u0131na do\u011fru Gilles Deleuze ile Felix Guattari d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck formunu (sanat, bilim, felsefe) tan\u0131mlayan \u015feyin \u201cher zaman kaosla kap\u0131\u015fmak, bir d\u00fczlem \u00e7izmek, kaosun \u00fczerine bir d\u00fczlem \u00e7ekmek\u201d[1]<\/a> oldu\u011funu s\u00f6ylerler. Burada sanat\u0131n i\u015fi olarak tarif edilen \u015fey bir \u00fctopya olarak adaletin ger\u00e7ekle\u015fme an\u0131n\u0131 tarif ediyor gibidir:<\/li>\n<\/ol>\n

    \u201cPessoa\u2019da oldu\u011fu gibi, d\u00fczlem \u00fczerindeki bir duyum i\u015fgal etti\u011fi bir yeri mutlaka yayacak, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn\u00fcnde, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn i\u00e7erdi\u011fi b\u00fct\u00fcn duyumlar\u0131 serbest b\u0131rakarak gev\u015fetecektir: A\u00e7acak ya da yaracak, sonsuzla e\u015fitlenecektir. Sonsuzu yeniden bulmak, yeniden vermek i\u00e7in sonludan ge\u00e7mek, belki de budur sanat\u0131n i\u015fi\u201d.[2]<\/a><\/p>\n

    Sonsuzu yeniden bulmak i\u00e7in sonludan ge\u00e7mek, normatif olan\u0131 ask\u0131ya almakt\u0131r. Sonludan ge\u00e7mek, sonludan ge\u00e7erek onu ask\u0131ya almak, duyumun mutlak yay\u0131l\u0131m\u0131 ve duyumun sonsuzla e\u015fitlenmesi \u2013 bu e\u015fitlik ili\u015fkisinin kurulu\u015funun kerteleri gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bu tariften edebiyat ve hukuk ili\u015fkisinin pay\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Edebiyat, insan\u0131n dille ili\u015fkisi kuruldu\u011fundan beri s\u00f6zl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 olarak var olan, hayat\u0131n, tarihin ve gelece\u011fin i\u00e7inde hi\u00e7 \u00f6lmeden ya\u015fayan bir canl\u0131, bir duyumlar \u00e7oklu\u011fudur. Tarihin, ya\u015fanmakta olan\u0131n ve ya\u015fanacaklar\u0131n anlat\u0131s\u0131 olarak edebiyat, bu \u00e7oklu\u011fun kendi i\u00e7ine saklan\u0131\u015f\u0131n\u0131 ifade eder. Hukuk ise adalet \u00fctopyas\u0131 i\u00e7inden se\u00e7ti\u011fi[3]<\/a> (ya da en az\u0131ndan bunu iddia eder) yaz\u0131l\u0131 ve yaz\u0131s\u0131z kurallar\u0131 yery\u00fcz\u00fcnde uygulayan bir teknik sistem olarak tan\u0131mlanabilir. Bu nedenle bilimsel d\u00fczlem i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr: \u201c\u015feylerin durumlar\u0131n\u0131, fonksiyonlar\u0131 ya da g\u00f6nderimsel \u00f6nermeleri tan\u0131mlayan, yaln\u0131zca tamamlanmam\u0131\u015f koordinatlardan bir d\u00fczlem \u00e7izer\u201d. Edebiyat, konu ettiklerini sonsuz bir geni\u015flikte ve neredeyse kurals\u0131zca dile getirir, anomiktir. Yaz\u0131l\u0131 edebiyat\u0131n an\u0131t metinlerinden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar \u00fcretilenler gibi. \u00a0Fakat an\u0131t<\/em> Deleuze ve Guattari\u2019nin belirtti\u011fi gibi ge\u00e7mi\u015fi anan bir \u015fey olmaktan \u00f6te bir \u201cmevcut duyumlar kitlesidir\u201d. Hukuk ise kurall\u0131d\u0131r (nomik), bir hesap unsurudur (element of calculation<\/em>), hukuk kaosa d\u00fczlem \u00e7eker ve duyumlar kitlesinin bir evreni olarak edebiyatla ili\u015fkisi \u00fcretti\u011fi ya da \u00fcretemedi\u011fi adaletle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Yasa metinleri ya da mahkeme kararlar\u0131n\u0131n edebi de\u011feri, bir telefon rehberi ya da kullanma k\u0131lavuzu ile k\u0131yaslanabilir. Bunlar \u00f6nemlidir, ama edebi de\u011fil.<\/p>\n

      \n
    1. Deneyim<\/em>. Hukuk ile adalet aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131n (Jacques Derrida\u2019n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi) aporetik unsurunun, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen anlam\u0131yla edebi olan<\/em> taraf\u0131ndan yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye a\u00e7\u0131labilece\u011fini iddia edece\u011fiz. Derrida\u2019ya g\u00f6re \u201c[h]ukuk adalet ad\u0131na uyguland\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131nda bulunu[r] ve adalet \u2018g\u00fc\u00e7 kullan\u0131larak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokulmas\u0131\u2019 (enforced<\/em>) gereken bir hukuka yerle\u015fmeyi talep ed[er]\u201d.[4]<\/a> Yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen sonsuz-sonlu ili\u015fkisinin bu a\u00e7mazla birlikte ele al\u0131nabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bir duyumun sonlu bir d\u00fczlem i\u00e7inde i\u015fgal etti\u011fi yerin mutlak yay\u0131l\u0131m\u0131 ve sonsuzla e\u015fitleni\u015fi, hukuk ile adalet aras\u0131ndaki aporetik ili\u015fkinin karakteriyle birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.<\/li>\n<\/ol>\n

      \u201c[\u2026] ne zaman ki iyi bir kural, belirleyici bir yarg\u0131ya g\u00f6re, tikel bir duruma, yanl\u0131\u015fs\u0131z bir bi\u00e7imde kapsanan bir \u00f6rne\u011fe s\u00fckunet i\u00e7inde uygulan\u0131r, orada hukuk hesaba kat\u0131lm\u0131\u015f olur belki, ancak adalet kesinlikle (hesaba kat\u0131lm\u0131\u015f) olmaz\u201d.[5]<\/a><\/p>\n

      Fakat di\u011fer taraftan \u201chi\u00e7bir adalet, kesen bir karar olmaks\u0131z\u0131n hukuk bi\u00e7iminde uygulanamaz\u201d. Dolay\u0131s\u0131yla adalet bir kural\u0131n bir olaya kusursuzca uygulanmas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, hukukun hesaplanabilir olan\u0131n evreninde i\u015fgal etti\u011fi konum adaleti kendinde i\u00e7ermemektedir. Fakat adaletin kendisi b\u00f6ylesi bir konum i\u015fgalini talep eder. \u00d6yleyse sonsuz olarak adalet ile sonlu olarak (d\u00fczlem) hukuk aras\u0131ndaki ili\u015fki, tam da yukar\u0131daki tarif devral\u0131narak yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Sonlu-hukuki-kurall\u0131 d\u00fczlem i\u00e7inde i\u015fgal edilen bir konum, bir a\u00e7ma ya da yarma i\u015flemiyle, sonsuz olarak adalete ge\u00e7i\u015fin ve kurals\u0131z olan\u0131n anahtar\u0131n\u0131 bize nas\u0131l sunabilir? A\u00e7ma, yarma ya da ge\u00e7me; hepsi bir deneyimi ifade eder ki adalet deneyimi Derrida\u2019ya g\u00f6re bir a\u00e7maz deneyimidir. \u201cBir deneyim, ad\u0131n\u0131n da belirtti\u011fi gibi, bir ge\u00e7i\u015ftir, kar\u015f\u0131ya ge\u00e7er ve bir hedefe do\u011fru yol al\u0131r, o hedefe giden ge\u00e7idi bulur\u201d.[6]<\/a> Fakat adaletin deneyimi, bir aporia<\/em>n\u0131n yani ge\u00e7idi ve yolu olmayan\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla da deneyimlenemez olan\u0131n deneyimidir. Kurall\u0131 olan ile kurals\u0131z olan\u0131n hem birbirlerini \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131klar\u0131, hem de birbirlerini imk\u00e2ns\u0131z k\u0131ld\u0131klar\u0131; dolay\u0131s\u0131yla asl\u0131nda bir ge\u00e7it olmayan ge\u00e7idi ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir olarak yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren \u015fey ise Deleuze ve Guattari\u2019nin sanat\u0131n i\u015fi olarak tarif ettikleri \u015feye (a\u00e7ma\/yarma\/ge\u00e7me) olduk\u00e7a yak\u0131nd\u0131r. Adalet deneyimi bu anlamda edebidir. Buradaki temel sorun, bu deneyimin\/ge\u00e7i\u015fin temel unsurlar\u0131n\u0131n ex abstracto<\/em> nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclece\u011fi sorunudur.<\/p>\n

        \n
      1. Ge\u00e7it<\/em>. Edebiyat ile hukuk aras\u0131ndaki ili\u015fkinin b\u00f6ylesi bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcme kap\u0131 a\u00e7an bir giri\u015fimin konusu olarak ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Adalet fikrine keskin bir geri d\u00f6n\u00fc\u015f, ku\u015fkusuz \u00fctopik bir tahayy\u00fcle ait olabilir. Dolay\u0131s\u0131yla burada normatif olanla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Di\u011fer taraftan do\u011fal hukuk d\u00fc\u015f\u00fcncesinin, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz ge\u00e7i\u015fi; sonlu ile sonsuz aras\u0131ndaki, hukuk ile adalet aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi kurma imk\u00e2n\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Burada s\u00f6z konusu olan t\u00fcm\u00fcyle do\u011fal hukuku olumlamaktan \u00f6te, onun temel bir ilkesi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmektir. Do\u011fal hukuk, hukuku adaletle birlikte tan\u0131mlar ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.[7]<\/a> Bu do\u011frultuda do\u011fal hak \u00f6\u011fretileri de \u201cadaletin temellerinin, ilkece insan olarak insana a\u00e7\u0131k oldu\u011funu iddia eder\u201d.[8]<\/a> Dolay\u0131s\u0131yla do\u011fal hukuk adalet ile insan deneyimi aras\u0131nda bir a\u00e7\u0131kl\u0131k, ge\u00e7i\u015fin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu bir ge\u00e7it kurar. Sanat\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla da edebiyat\u0131n i\u015fi e\u011fer sonludan ge\u00e7erek sonsuzu ke\u015ffetmekse, edebiyat do\u011fal hukukla birlikte, \u00fctopik bir adalet duygusunu i\u00e7eren sonlu deneyimden, deneyimin yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 olarak adalete ge\u00e7i\u015fin tasavvurunu sunma yetene\u011fine sahiptir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, do\u011fal hukukun insana ilkesel olarak a\u00e7\u0131k tuttu\u011fu adalet ilkesi tam da edebiyat\u0131n konusudur; \u00e7\u00fcnk\u00fc edebiyat insan duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin, dolay\u0131s\u0131yla da insani deneyimin geni\u015f bir alan\u0131n\u0131 kapsar. Edebiyat tam da bu \u00f6zelli\u011fiyle do\u011fal hukukla yak\u0131n ili\u015fki kurmaktad\u0131r. Hukukun, toplum ya\u015fam\u0131n\u0131 d\u00fczenlemedeki \u00f6l\u00e7\u00fctlerinin adilli\u011fi ise edebiyat\u0131n sahip oldu\u011fu yetene\u011fin ke\u015ffine ba\u011fl\u0131d\u0131r ve edebiyat tarihi bunun say\u0131s\u0131z \u00f6rnekleriyle doludur. \u0130nsan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00fctopyalar\u0131 edebiyatla vard\u0131r.<\/li>\n
      2. Sonludan Ge\u00e7mek<\/em>. Tam bu noktada s\u00f6ylenilmesi gereken \u015fey, yukar\u0131da yaz\u0131lanlara eklenmesi gereken ele\u015ftirel unsur, edebiyat ile hukuk (adalet) aras\u0131ndaki bu potansiyel yarat\u0131c\u0131 ili\u015fkinin hukukun bug\u00fcn\u00fcn toplumunda oynad\u0131\u011f\u0131 role kar\u015f\u0131 sahip oldu\u011fu g\u00fcce dair olmal\u0131d\u0131r. Burada y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc \u00fctopyadan \u00e7evirmek zorunday\u0131z. S\u00f6z\u00fc edilen ge\u00e7i\u015fin tasavvur edilebilir (son kertede) bir s\u0131nanabilirli\u011fi varsa e\u011fer, bu ancak hukukun ayn\u0131 zamanda \u00fcretim ili\u015fkilerine kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fi bir toplumsal alanda ger\u00e7ekle\u015febilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hukuk (sonlu) ile adalet (sonsuz) aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015fi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan bir deneyim, ancak hukuksal (sonlu) bi\u00e7imlerin maskeleme ve kodlama[9]<\/strong><\/a><\/em> i\u015flevini k\u0131sa devreye u\u011fratma (ask\u0131ya alma) yetene\u011fi do\u011frultusunda anlam kazanabilir. Yoksa adalete atfedilen o b\u00fcy\u00fcl\u00fc kutsall\u0131k, aynen hukuka atfedilende oldu\u011fu gibi, sadece onu ortadan kald\u0131rmaya yarayacakt\u0131r. Marx, hukukun, niteli\u011fi (ideolojisi) gere\u011fi bir \u00e7e\u015fit e\u015fitlemeyi y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyarak olu\u015fabilece\u011fini belirtir; \u201ce\u015fitlik, e\u015fit bir \u00f6l\u00e7e\u011fin, \u2018eme\u011fin\u2019 esas al\u0131nmas\u0131ndan do\u011far\u201d.[10]<\/a> Oysa yine Marx\u2019\u0131n ifade etti\u011fi gibi hukuk her zaman e\u015fitsizlikler hukukudur. Hukuk e\u015fitlik \u00f6l\u00e7\u00fctleriyle maskeler<\/em> ve kodlar<\/em>. G\u00f6zlerimizin umutla edebiyata \u00e7evrilmesinin nedeni, onun e\u015fitlik konusundaki bu mistifikasyonu, bu sonlu d\u00fczleme adaletin m\u00fchr\u00fcn\u00fc vurarak te\u015fhir etme g\u00fcc\u00fcne sahip olmas\u0131d\u0131r \u2013 dolay\u0131s\u0131yla sonlu ile sonsuz aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015fi yaratan deneyimin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi an<\/em>da par\u00e7alanan \u015fey ayn\u0131 zamanda do\u011fal hukukun k\u00f6kenindeki adalet ve m\u00fclkiyet e\u015fitlemesidir. Bu hukukun (ya da adaletin) kurtar\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmiyor: Hukuk safla\u015ft\u0131r\u0131lamaz. \u00d6yleyse iddiam\u0131z\u0131 netle\u015ftirelim: Edebiyat ile hukuk aras\u0131ndaki ili\u015fkinin konusu, ancak s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz anlam\u0131yla do\u011fal hukuku ilgilendirebilir; fakat ufkuna tam da onun par\u00e7alan\u0131\u015f\u0131n\u0131 yerle\u015ftirmektedir. \u015euras\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k, edebiyat ile hukuk aras\u0131ndaki ili\u015fki adalet deneyiminin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fine dair somut bir re\u00e7ete sunamaz; ama deneyimin kendisini g\u00f6sterebilir. Bu ili\u015fki sadece, Franz Kafka\u2019n\u0131n o \u00fcnl\u00fc Yasan\u0131n \u00d6n\u00fcnde<\/em> meselinde oldu\u011fu gibi, deneyimin saf olarak ne oldu\u011funu (ya da tam da ne olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131) anlamam\u0131z\u0131\/hat\u0131rlamam\u0131z\u0131\/hissetmemizi sa\u011flayabilir. Deneyimin kendisi ise ancak ger\u00e7ek e\u015fitli\u011fe (sonsuza) do\u011fru verilen bir m\u00fccadelenin \u00fcr\u00fcn\u00fc olabilir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu d\u00fcnyadaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir idealden \u00f6te, bir manifestodur. Deneyimin manifestosu hukuk ile adalet aras\u0131ndaki Derridac\u0131 ili\u015fkiyi reddeder. Bunun yerine adaleti toplumsal bir kopu\u015fun (ya da olay\u0131n) sonsuza yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Deneyim an<\/em>\u0131 \u015fiirin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 o an gibidir: \u201cG\u00f6vdenin kimyasal bire\u015fiminde bir seyir de\u011fi\u015fikli\u011fi, elektrik y\u00fck\u00fcnde bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, enerji kefelerinde bir kutup y\u00fck\u00fc oynamas\u0131 s\u00f6z konusudur\u201d.[11]<\/a>M\u00fccadele, sonlu olan\u0131n kimyasal birle\u015fimini alt\u00fcst etmeyi hedefledi\u011finde, deneyim bir seyir de\u011fi\u015fikli\u011fi olarak ortaya \u00e7\u0131kar.<\/li>\n<\/ol>\n

        5. Vicdan<\/em>. Adalet duyumun mutlak yay\u0131l\u0131m\u0131, duyumun sonsuzla e\u015fitlenmesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Burada belirleyici oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz iki \u015fey, Antigone<\/em>\u2019de oldu\u011fu gibi, insan\u0131 di\u011fer insanlar ve di\u011fer canl\u0131lardan ay\u0131ran, belki de en gizemli \u00f6zelliklerinden ikisi olan ak\u0131l ve vicdand\u0131r. Vicdan, Pessoa\u2019n\u0131n s\u00f6yledi\u011fi gibi, tam da kendi varl\u0131\u011f\u0131m\u0131za yabanc\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in insan\u0131 insan yapan \u015feydir. Vicdan ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131nda hi\u00e7bir kural, hi\u00e7bir norm k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nleyemez. Bu basit\u00e7e \u201cTanr\u0131 yoksa her \u015fey mubaht\u0131r\u201d c\u00fcmlesinin ifade etti\u011fine benzer bir anlama indirgenemez. Vicdan, adaleti evrensel bir deneyim olarak m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan duyum ilkesidir ve kendi varl\u0131\u011f\u0131m\u0131za, tam da tekil varl\u0131\u011f\u0131n hayatta kalma i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcne olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla yabanc\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla adalet ile ya\u015fam aras\u0131ndaki ili\u015fki kalbinde her zaman kurucu bir gerilim ta\u015f\u0131r. Bir duyum olarak vicdan\u0131 yaralayan \u015fey adaletsizlik ise, onaran da onun temel ilkesi olarak adaletin yerine gelmesidir. Edebiyat\u0131n hukuka g\u00f6sterebilece\u011fi tek \u015fey, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen hukuk-adalet a\u00e7maz\u0131n\u0131 a\u00e7man\u0131n kendisini, hukukun bu duyumu kendi d\u00fczlemi \u00fczerinde nas\u0131l sonsuzla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, deneyimlenemez olan\u0131n nas\u0131l deneyimlendi\u011fini g\u00f6stermek olabilir. Bu imk\u00e2n\u0131 sa\u011flayan adaletin bir duyum ilkesi ve bir \u00fctopya olarak edebiyat\u0131n konusu ve hatta kendisi olmas\u0131d\u0131r. Marazi insan akl\u0131 on emir ve birka\u00e7 kutsal kitapla iyile\u015ftirilememi\u015ftir. Uluslar halinde ya\u015fayan insan zararl\u0131s\u0131n\u0131 yerk\u00fcre i\u00e7in daha kabul edilebilir bir canl\u0131 t\u00fcr\u00fc haline getirebilecek olan, insan ve di\u011fer t\u00fcm canl\u0131lar\u0131n birbirleriyle e\u015fitli\u011fine dayal\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnme ve duyma bi\u00e7iminin ak\u0131lda giderek artan oranda yer tutmas\u0131 olabilir. Bu masal da do\u011fal hukuk bulutunun \u00f6rtt\u00fc\u011f\u00fc Kaf Da\u011f\u0131\u2019nda, insan\u0131n konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 kadim zamanlardan beri anlat\u0131lmaktad\u0131r. \u0130nsan ne zaman e\u015fitlik ve adaletten do\u011fan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bilincine var\u0131r, ancak o bilin\u00e7le kurulan hukuk sistemi adalet \u00fcretmeye ba\u015flayabilir. Yoksa John Berger\u2019in dedi\u011fi gibi, “Adaletin tek s\u00f6zc\u00fckl\u00fck dua oldu\u011fu bir d\u00fcnyada\u201d ya\u015famaya devam ederiz. Bunun, bir \u00fctopya oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Ne var ki insanl\u0131\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck anlat\u0131s\u0131 olarak edebiyat, bu \u00fctopyaya yakla\u015f\u0131yor, onu geli\u015ftiriyor, olmazsa olmazlar, olabilecek olanlar, hepsi, hepsi s\u00f6yleniyor ve yaz\u0131l\u0131yor. \u201c\u00dctopyan\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 yerde\u201d ise Adorno\u2019nun dedi\u011fi gibi, \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce kuruyup gid[iyo<\/p>\n

        [1]<\/a> Gilles Deleuze & Felix Guattari, Felsefe Nedir?<\/em>, \u00e7ev. Turhan Ilgaz, \u0130stanbul: YKY, 2013, s. 186.<\/p>\n

        [2]<\/a> Deleuze & Guattari, s. 186.<\/p>\n

        [3]<\/a> Bu se\u00e7imin ideolojik ve politik boyutu bu yaz\u0131n\u0131n konusu de\u011fildir.<\/p>\n

        [4]<\/a> Jacques Derrida, \u201cYasan\u0131n G\u00fcc\u00fc: Otoritenin Mistik Temeli\u201d, \u015eiddetin Ele\u015ftirisi \u00dczerine<\/em>, Aykut \u00c7elebi (haz.), \u00e7ev. Ece G\u00f6ztepe (Zeynep Direk, Ferit Burak Aydar), \u0130stanbul: Metis, 2010, ss. 69-70.<\/p>\n

        [5]<\/a> Derrida, s. 62.<\/p>\n

        [6]<\/a> Derrida, s. 61.<\/p>\n

        [7]<\/a> Kemal G\u00f6zler, “Tabi\u00ee Hukuk ve Hukuk\u00ee Pozitivizme G\u00f6re Adalet Kavram\u0131”,\u00a0Muhafazakar D\u00fc\u015f\u00fcnce<\/em>, Y\u0131l 4, Say\u0131 15, K\u0131\u015f 2008, ss. 77-90. Web eri\u015fim: http:\/\/www.anayasa.gen.tr\/adalet.htm<\/a>. (Eri\u015fim tarihi: 02.03.2017).<\/p>\n

        [8]<\/a> Leo Strauss, Do\u011fal Hak ve Tarih<\/em>, \u00e7ev. Murat Er\u015fen, Petek Onur, \u0130stanbul: Say, 2011, s. 48.<\/p>\n

        [9]<\/a> Etienne Balibar, \u201cTarihsel Materyalizmin Temel Kavramlar\u0131 \u00dczerine\u201d, Kapitali Okumak<\/em>, Louis Althusser, Etienne Balibar, Roger Establet, Pierre Macherey, Jacques Rancier\u00e9, \u00e7ev. I\u015f\u0131k Erg\u00fcden, \u0130stanbul: \u0130thaki, 2007, s. 451.<\/p>\n

        [10]<\/a> Karl Marx & Friedrich Engels, Devlet ve Hukuk<\/em>, \u00e7ev. Rona Serozan, \u0130stanbul: Ayr\u0131nt\u0131, 2016, s. 164.<\/p>\n

        [11]<\/a> Enis Batur, Son Modernler: Edebiyat \u00dczerine Denemeler-1<\/em>, \u0130stanbul: Sel, 2014, s. 371.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        \u201cYer ve zaman de\u011fi\u015fince, ayn\u0131 olmaz c\u00fcmle.\u201d Kant \u201cBildi\u011fimiz her \u015feyin ucu sahip oldu\u011fumuz duyulardan birine, bizi biz yapan \u015feyler ise kendi varl\u0131\u011f\u0131m\u0131za yabanc\u0131 bir duyuma \u00e7\u0131kar.\u201dPessoa \u201cUnutulmas\u0131n ki hukuk, hi\u00e7bir zaman, toplumun ekonomik yap\u0131s\u0131ndan ve bu yap\u0131 taraf\u0131ndan belirlenmi\u015f olan k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fiminden daha y\u00fcksek bir yerde olamaz.\u201dMarx   Edebiyat ve Hukuk. Felsefe Nedir?\u2019in sonlar\u0131na […]<\/p>\n","protected":false},"author":39,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[87],"tags":[],"class_list":["post-2347","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sayilar-7"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2347","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/39"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2347"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2347\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2347"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2347"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2347"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}