{"id":2391,"date":"2017-08-28T03:44:34","date_gmt":"2017-08-28T00:44:34","guid":{"rendered":"http:\/\/hukukdefterleri.com\/?p=2391"},"modified":"2020-04-15T23:09:00","modified_gmt":"2020-04-15T20:09:00","slug":"hukuk-felsefesi-marxin-hayaleti-vs-adaletin-hayaleti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/?p=2391","title":{"rendered":"Hukuk Felsefesi: Marx\u2019\u0131n Hayaleti vs. Adaletin Hayaleti"},"content":{"rendered":"

Bir hayalet dolan\u0131yor bir s\u00fcredir \u00fclkede, hukuk\u00e7u olan-olmayan herkesin dilinde. Marx\u2019\u0131n hayaleti kalemini ilk sallad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden bu yana zaten d\u00fcnyay\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmaya devam ediyor ancak kast etti\u011fim o de\u011fil, en az hayalet fig\u00fcr\u00fc kadar mistifikasyonla y\u00fckl\u00fc ve bu nedenle kelimenin ger\u00e7ek anlam\u0131na daha yak\u0131n bir kavram: adalet. \u201cAdalet istiyoruz!\u201d Katledilen, tecav\u00fcze u\u011frayan kad\u0131nlar i\u00e7in; asgari \u00fccretle g\u00fcnde 15 saat \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7i i\u00e7in; ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa u\u011frayan t\u00fcm etnik ve cinsel kimlikler i\u00e7in; Nuriye ve Semih ve daha niceleri i\u00e7in farkl\u0131 nedenlerle adalet istiyoruz. Kimimiz salt pozitif hukukun, yaz\u0131l\u0131 olan yasan\u0131n ve hatta onun lafz\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 talep ediyor, saf pozitivizme hasret; kimimiz yasan\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc, ruhunu a\u015fan bir i\u00e7eri\u011fin, olmas\u0131 gereken bir idealin pe\u015finde. Hepsine adalet diyoruz. Burjuva hukukunun uygulanmas\u0131n\u0131 talep etmenin adalet istemek say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir buhranda, \u00fcstelik bir yandan da hukukun maskesini indirmeye, feti\u015fle\u015fmi\u015f anlam\u0131n\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131rmaya \u00e7abalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u00e7a\u011fda. Az \u00e7ok metodolojik tutarl\u0131l\u0131k aray\u0131\u015f\u0131nda olan materyalist hukuk ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu bu dilemma toplumsal delilik hallerimizden yaln\u0131zca biri. Niyetimiz soylu bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f ve ya\u015fay\u0131\u015f tarz\u0131na ula\u015fmak de\u011fil az \u00e7ok tutarl\u0131l\u0131k ve hakikate yakla\u015fma \u00e7abas\u0131. Ancak hukukun \u00fcretici s\u0131n\u0131f\u0131n i\u015flerini hayata ge\u00e7iren bir ara\u00e7, adaletin bir ideoloji ve dolay\u0131s\u0131yla yanl\u0131\u015f bilin\u00e7 oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir anda kendimizi Kant gibi ahlak metafizi\u011fi sular\u0131nda bulabiliyoruz.[1]<\/a> \u00c7eli\u015fki olmadan olmaz ama sentez aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 b\u0131rakmak da \u00e7\u00fcr\u00fcmeyi getirir. O nedenle \u201cadalet neydi?\u201d sorusuyla k\u00f6klere d\u00f6nmekte ve \u015fiar\u0131m\u0131zla beraber yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmekte fayda var.<\/p>\n

Gen\u00e7 ve hukuk\u00e7u Karl Marx\u2019\u0131n hukuk dogmati\u011fi i\u00e7inden maddeci y\u00f6ntemden ayr\u0131lmadan nas\u0131l bir olmas\u0131 gereken in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na bakmak gerekir. Hukuktan ekonomi-politi\u011fe kay\u0131\u015f ve epistemolojik kopu\u015f sonras\u0131ndaki Marx\u2019\u0131n hukuka yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n hukukun a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir \u00fcst yap\u0131 kurumu oldu\u011funu biliyoruz.[2]<\/a> Hemen belirtmekte fayda var ki Marx\u2019\u0131n kendi i\u00e7indeki bu s\u00fcreksizlikten bir galip \u00e7\u0131karma niyetinde de\u011filiz. Hukuk\u00e7u habitusunda hukukun maddeci analizinin y\u00f6netimini bulma aray\u0131\u015f\u0131ndan ibaret murad\u0131m\u0131z. Hukuk\u00e7u Marx\u2019a bakma ihtiyac\u0131 bundan ve y\u00fckselen adalet talebinin k\u00f6klerine inme gayesindendir. Marx\u2019\u0131 Kant\u00e7\u0131 ve Fichteci idealizmden Hegel\u2019e y\u00f6nelten \u015fey Hegel\u2019in olan ile olmas\u0131 gereken aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc in\u015fa etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f olmas\u0131yd\u0131.[3]<\/a> Marx\u2019\u0131 hukuka y\u00f6nelten de bu \u00e7aba olabilir. Ve sonras\u0131nda gen\u00e7 Marx\u2019\u0131n Hegel\u2019den kopu\u015fuyla hukuktan kopu\u015funun da paralellik arz etmesi hukuka yakla\u015f\u0131m\u0131ndaki epistemolojik tavr\u0131na dair ipu\u00e7lar\u0131 i\u00e7erir. Marx\u2019\u0131n bu y\u00fcz\u00fcne bakmam\u0131z\u0131n nedeni de tam da bug\u00fcn olan ile olmas\u0131 gereken aras\u0131ndaki krizin yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 a\u015fma \u00e7abas\u0131 ve toplumsal muhalefetin her ve\u00e7hesinden y\u00fckselen adalet talebidir.<\/p>\n

Marx, Alt\u0131nc\u0131 Rhine Eyaleti Meclisi\u2019nin raporlar\u0131 \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 makalelerde odun h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k su\u00e7uyla ayn\u0131 cezaya tabi k\u0131l\u0131nmas\u0131na dair yap\u0131lan yasa de\u011fi\u015fikli\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri \u00fczerinden su\u00e7 ve ceza siyasetine dair \u00f6nemli tespitlerde bulunur. S\u00f6z konusu yasa gere\u011fince y\u0131\u011f\u0131l\u0131 a\u011fa\u00e7lar\u0131 a\u015f\u0131rmak veya kurumu\u015f dallar\u0131 toplamak bile ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda de\u011ferlendirilmekteydi. Y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f a\u011fa\u00e7lar\u0131n toplanmas\u0131 ile orman ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 fiillerine ayn\u0131 cezan\u0131n verilmesini ele\u015ftirirken hukukun kayna\u011f\u0131n\u0131n nerede aranmas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde vurgular.<\/p>\n

\u201cAsl\u0131nda y\u0131k\u0131lan a\u011fa\u00e7lar\u0131 toplamay\u0131 orman ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re daha sert bir bi\u00e7imde cezaland\u0131r\u0131yorsunuz, \u00e7\u00fcnk\u00fc hakiki orman ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in a\u00e7\u0131k\u00e7a beyan etmi\u015f oldu\u011funuz bir cezay\u0131; onu ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k olarak adland\u0131rarak cezaland\u0131r\u0131yorsunuz. Bunu orman cinayeti olarak adland\u0131rmal\u0131 ve cezas\u0131n\u0131 cinayet olarak vermeniz gerekirdi. Kanun ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemek zorunlulu\u011fundan muaf de\u011fildir. Bunlar \u015feylerin me\u015fru do\u011fas\u0131n\u0131n evrensel ve g\u00fcvenilir \u00f6rnekleri olduklar\u0131 i\u00e7in bu zorunlulu\u011fa tabidir. Dolay\u0131s\u0131yla \u015feylerin me\u015fru do\u011fas\u0131 kanuna g\u00f6re d\u00fczenlenemez, tam aksine kanunlar \u015feylerin me\u015fru do\u011fas\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenmelidir. Fakat kanun, orman d\u00fczenlemelerini bile ihlal etmeyen bir eylemi h\u0131rs\u0131zl\u0131k olarak niteliyorsa yalan s\u00f6yl\u00fcyordur ve yoksullar hukuki yalanlara kurban edilmi\u015f olur.\u201d[4]<\/a><\/p>\n

Hukukun devletle birlikte s\u00f6n\u00fcmlenmesi ve a\u015f\u0131lmas\u0131 idealinden \u00f6nce gen\u00e7 Marx\u2019\u0131n hukukla hemhal oldu\u011fu y\u0131llarda yapt\u0131\u011f\u0131 bu ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmede asl\u0131nda hukukun \u201c\u015feylerin me\u015fru do\u011fas\u0131na uygun\u201d olmas\u0131 gereklili\u011fi yani hukuka ve kayna\u011f\u0131na dair bir olmas\u0131 gereken fikri yer al\u0131r.[5]<\/a> Buna g\u00f6re hukuk maddeden t\u00fcremelidir, maddeyi hukuka g\u00f6re bi\u00e7imlendirmek ger\u00e7ekli\u011fe ihanettir ve hukuk yalan s\u00f6yleme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip de\u011fildir. E\u015fyan\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131n insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkilere uyarlanm\u0131\u015f bi\u00e7imi olarak da gelene\u011fi i\u015faret eder Marx. Ger\u00e7eklikten deneyimden gelmeyen kurallar normatif bir bi\u00e7ime kavu\u015fmu\u015f olsa bile onlar\u0131n ger\u00e7ek yasalar olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgular. Haklar\u0131n temelinin bu evrensel gelenekler oldu\u011funu s\u00f6yler.[6]<\/a> Bu iki anlama gelir. Birincisi, haklar\u0131n veya hukuktan talep edilen olmas\u0131 gerekenlerin maddi bir kayna\u011f\u0131 vard\u0131r, ismi adalet olsun veya olmas\u0131n. \u0130kincisi Marx\u2019\u0131n bu erken d\u00f6nem hukuk alg\u0131s\u0131nda hukuk kendili\u011finden olumsuz bir i\u00e7eri\u011fe sahip bir yap\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Marx\u2019\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesi metnin ilerleyen k\u0131s\u0131mlar\u0131nda \u00f6zel \u00e7\u0131kar yarar\u0131na yap\u0131lan yasan\u0131n \u00f6z\u00fcnde bir yasa olmayaca\u011f\u0131 reddiyesiyle sonlan\u0131r. Ancak bu reddiyenin sebebi hukukun kendisi de\u011fil, \u00f6zel \u00e7\u0131kara kanun yapma yetkisi verilmesidir. \u201cEyalet meclisi \u00f6zel \u00e7\u0131kar\u0131 temsil etmi\u015f ve bunu nihai amac\u0131 olarak ele alm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece kanunu ayaklar alt\u0131nda \u00e7i\u011fnemesi onun ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n basit bir neticesidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7\u0131kar do\u011fas\u0131 gere\u011fi k\u00f6r, \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz ve tek y\u00f6nl\u00fc k\u0131saca yasa d\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n do\u011fal d\u00fcrt\u00fcs\u00fcd\u00fcr ve yasa d\u0131\u015f\u0131l\u0131k kanunlar\u0131n yerini alabilir mi? Bir dilsize muazzam ses \u00e7\u0131karan bir trompet verilip s\u00f6ylev verme becerisi ne kadarsa; \u00f6zel \u00e7\u0131kar\u0131n kanun yap\u0131c\u0131n\u0131n taht\u0131na oturup kanun yapma yetkisi o kadard\u0131r.\u201d Ba\u015fka bir \u015fekilde ifade edersek hukuk a priori<\/em> olumlu bir i\u00e7eri\u011fe sahip olmad\u0131\u011f\u0131 gibi a priori<\/em> olumsuz bir \u00f6zden de olu\u015fmaz. Belirleyici olan \u00fcretim ili\u015fkilerinden m\u00fclhem bir hukuktan s\u00f6z edilebilir. Bununla birlikte m\u00fccadele ile kazan\u0131lm\u0131\u015f geleneksel haklar\u0131 salt sistem i\u00e7inde normatif nitelik kazanmalar\u0131ndan dolay\u0131 burjuva olarak nitelemek ve hukuksal m\u00fccadeleyi bir kenara b\u0131rakmak sistemde \u00e7atlaklar yaratman\u0131n \u00f6n\u00fcnde bir engeldir.<\/p>\n

Bug\u00fcn adalet hayaletinin kol gezdi\u011fi, adalet i\u00e7in y\u00fcr\u00fcyenlerin 19. g\u00fcn\u00fcnde talep edilen adaletin ne oldu\u011funu anlamak i\u00e7in, kanunlarda yaz\u0131l\u0131 haklara bakmaya de\u011fil, adalet y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcnde ve sokakta cereyan eden t\u00fcm di\u011fer toplumsal muhalefet bi\u00e7imlerine yans\u0131yan i\u00e7eri\u011fe bakmak gerekir. Teorinin bize i\u015faret etti\u011fi metafizik olmayan adalet idesi pankartlarda, flamalarda yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u201cSiz asla bizi, su\u00e7un olmad\u0131\u011f\u0131 yerde bir su\u00e7un var oldu\u011funa inand\u0131ramazs\u0131n\u0131z, sadece hukuki bir yasaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmekte ba\u015far\u0131l\u0131 olabilirsiniz. Bu ikisi aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 kald\u0131rd\u0131n\u0131z, fakat bunun lehinize oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z yan\u0131lm\u0131\u015f olursunuz. \u0130nsanlar bunu ceza olarak g\u00f6r\u00fcrler fakat bunu su\u00e7 olarak g\u00f6rmezler \u00e7\u00fcnk\u00fc su\u00e7un olmad\u0131\u011f\u0131 yerde ceza g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir; cezan\u0131n oldu\u011fu yerde art\u0131k su\u00e7 g\u00f6rmeyeceklerdir.\u201d[7]<\/a> Adalet talebinin ger\u00e7ekle\u015fmesi, haklar\u0131n kazan\u0131lmas\u0131, Ankara\u2019dan \u0130stanbul\u2019a de\u011fil belki Ekvator ekseni boyunca y\u00fcr\u00fcnecek bir yoldur. Su\u00e7un olmad\u0131\u011f\u0131 yerde ceza g\u00f6renlerin art\u0131k hukukun ger\u00e7ek vs. olmas\u0131 gereken y\u00fcz\u00fcyle sahici kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131 hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar yo\u011fun ya\u015fanmaktad\u0131r. Bu kar\u015f\u0131la\u015fma hukukun maskesini indirmek, egemen s\u0131n\u0131f\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na hizmet eden bir ayg\u0131t oldu\u011funu if\u015fa etmek i\u00e7in bir f\u0131rsatt\u0131r ancak paradoksal bir bi\u00e7imde bu kar\u015f\u0131la\u015fma adalet talebinin en kuvvetli savunuldu\u011fu anlardan biridir. Su\u00e7un olmad\u0131\u011f\u0131 yerde ceza g\u00f6renlerin bu y\u00fczle\u015fmesi g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki su damlas\u0131 gibi g\u00f6kku\u015fa\u011f\u0131 etkisi yarat\u0131rsa umuttur, ad\u0131 ister adalet ister hukuksuz bir d\u00fcnya olsun.<\/p>\n

[1]<\/a> Hukuk ve adalet ideolojisi i\u00e7in bkz: Engels, Friedrich, Konut Sorunu, Sol Yay, Ankara, 1992, s. 93<\/p>\n

[2]<\/a> Epistemolojik kopu\u015f kavram\u0131 ve Marx\u2019\u0131n eserlerinin Althusser taraf\u0131ndan tasnifi i\u00e7in bkz: Althusser, Louis, Marx \u0130\u00e7in, \u0130thaki Yay\u0131nlar\u0131, \u00c7ev. I\u015f\u0131k Erg\u00fcden, \u0130stanbul, 2015, s. 41-51<\/p>\n

[3]<\/a> Marx, Karl, \u201cMarx\u2019\u0131n babas\u0131na Mektubu\u201d,\u00a0 \u0130\u00e7inde: Hayalet Karl Marx Se\u00e7me Yaz\u0131lar, Edit\u00f6r: G\u00fc\u00e7l\u00fc Ate\u015fo\u011flu, Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2017, s. 35<\/p>\n

[4]<\/a> Marx, Karl, Orman Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 Yasas\u0131 \u00dczerine \u00d6zel M\u00fclkiyet ve Su\u00e7 Siyasetine Dair \u0130lk Yaz\u0131lar, Kalan Yay\u0131nlar\u0131, \u00c7ev. Selin Ceylan, Ankara, 2005, s. 11-12<\/p>\n

[5]<\/a> Hukukun s\u00f6n\u00fcmlenmesi d\u00fc\u015f\u00fcncesi i\u00e7in bkz. Pasukanis, Evgeny, Genel Hukuk Teorisi ve Marksizm, Birikim Yay\u0131nlar\u0131, \u00c7ev. Onur Karahano\u011fullar\u0131, \u0130stanbul, 2011<\/p>\n

[6]<\/a> Marx, 2005, s. 18-19<\/p>\n

[7]<\/a> Marx, 2005, s. 12-13<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bir hayalet dolan\u0131yor bir s\u00fcredir \u00fclkede, hukuk\u00e7u olan-olmayan herkesin dilinde. Marx\u2019\u0131n hayaleti kalemini ilk sallad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden bu yana zaten d\u00fcnyay\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmaya devam ediyor ancak kast etti\u011fim o de\u011fil, en az hayalet fig\u00fcr\u00fc kadar mistifikasyonla y\u00fckl\u00fc ve bu nedenle kelimenin ger\u00e7ek anlam\u0131na daha yak\u0131n bir kavram: adalet. \u201cAdalet istiyoruz!\u201d Katledilen, tecav\u00fcze u\u011frayan kad\u0131nlar i\u00e7in; asgari \u00fccretle […]<\/p>\n","protected":false},"author":96,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[80],"tags":[],"class_list":["post-2391","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sayilar-8"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2391","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/96"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2391"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2391\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2391"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2391"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2391"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}