Hukuka Marksist yakla\u015f\u0131mlar aras\u0131nda esasl\u0131 farklar olsa bile hepsi i\u00e7in ortak bir noktadan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: Marksizm, s\u00f6z konusu sistemli bilgi \u00fcretimi alan\u0131n\u0131n (hukukun) ara\u015ft\u0131rma nesnesini, normlar\u0131n \u00f6tesinde, normlar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen\/i\u015fletilen ili\u015fkilerde ve bu ili\u015fkilerin hukuk \u00fczerindeki etkilerinde arar.[foot]\u0130lginize: Burada sunulan \u00e7al\u0131\u015fma daha \u00f6nce \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin Hukuk Sisteminde Yap\u0131sal D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u201d, \u201cS\u00f6z\u00fcn M\u00fclkiyeti\u201d, \u201cEme\u011fin Kitab\u0131\u201d, \u00c7al\u0131\u015fma ve Toplum Dergisi, yay\u0131nlan- mam\u0131\u015f ortak yazarl\u0131 bir \u201cGenel Kamu Hukuku\u201d kitab\u0131 ve ba\u015fka kitap, derleme ve dergilerde \u00e7\u0131kan yaz\u0131lar\u0131mdan bir araya getirilen unsurlara dayanmaktad\u0131r. Ancak yaz\u0131 ad\u0131 ge\u00e7en metinlerin basit\u00e7e birle\u015ftirilmesi suretiyle olu\u015fturul- mam\u0131\u015ft\u0131r. Kendine \u00f6zg\u00fc bir serimlemeye dayanmas\u0131 ve daha \u00f6nceki fikirlerimin geli\u015ftirilmi\u015f hallerini ifade etmesi nedenleriyle yeni say\u0131lmak gerekir, en az\u0131ndan, okumakta oldu\u011funuz sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131na g\u00f6re \u00f6yledir.[\/foot] \u00a0[foot]Okumakta oldu\u011funuz \u00e7al\u0131\u015fmaya katk\u0131lar\u0131 nedeniyle Onur Karahano\u011fullar\u0131\u2019na, G\u00f6khan G\u00fcneysu\u2019ya ve G\u00f6ksu U\u011furlu\u2019ya te\u015fekk\u00fcr ederim.[\/foot]<\/p>\n
Her disiplin \u201cnesnesine\u201d sual eder. Burada mesele cevaplar\u0131n suallerden \u00f6nce bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Hukuka Marksist yakla\u015f\u0131mlar\u0131n na-mevcut \u00f6z\u00fcnde (terkibinde, k\u00f6z\u00fcnde vs.) ara\u015ft\u0131rma ate\u015fini harlatan \u015fey, cevab\u0131 daha \u00f6nceden verilmeyen sorulard\u0131r.<\/p>\n
Marksist yakla\u015f\u0131m\u0131n nesnesine \u201cnas\u0131l\u201ddan ziyade \u201cneden\u201d diyerek yakla\u015fma temay\u00fcl\u00fc vard\u0131r. \u201cNeden?\u201d sorusu tabii ki \u201ckendinden iyi\u201d de\u011fildir; dahas\u0131, bu soru \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n nesnesine (masaya yat\u0131r\u0131lan \u015feye) y\u00f6neltildi\u011finde tehlikeli bir h\u00e2l al\u0131r. Manal\u0131 say\u0131labilecek herhangi bir cevap ba\u015flang\u0131c\u0131 bile, ele\u015ftirel bir duru\u015f noktas\u0131n\u0131n mevcudiyetini ve sosyal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 pek \u00e7ok ve\u00e7hesini hem dikine hem de enine keserek (eklektizme d\u00fc\u015fmeyecek \u015fekilde) ilerlemeyi gerektirir.<\/p>\n
Her \u015feye ra\u011fmen, \u201cneden\u201d sorusuyla ba\u015flamak \u00f6nemlidir. Devlet ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n, kurumlar\u0131n, \u00f6rg\u00fctlerin, normlar\u0131n nas\u0131l olup da olduklar\u0131 gibi olduklar\u0131n\u0131 betimleyerek, somut ger\u00e7ekle zihindeki somut aras\u0131ndaki mesafeyi azaltmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir zira. Ayr\u0131ca, \u201cnas\u0131l\u201d sorusu, \u00e7ok gerekli olup pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n esasl\u0131 bir sorusu olmakla birlikte, \u201cbir \u015feyin farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri aras\u0131ndaki -bazen \u00e7eli\u015fik- bi\u00e7imlenmeleri\u201d a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in uygun da de\u011fildir. \u201cNas\u0131l\u201d sorusunu yegane soru olarak kabul eden ara\u015ft\u0131rmac\u0131, \u00e7eli\u015fkilerle ba\u015fa \u00e7\u0131kamad\u0131\u011f\u0131nda ya \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan sorun yuma\u011f\u0131na \u00e2\u015f\u0131k olur; g\u00f6sterileninden kopuk g\u00f6sterenler ak\u0131\u015f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fclenerek ipe sapa gelmez ama \u201c\u015f\u0131k\u201d laflar eder (bu durumda farkl\u0131 zamanlarda farkl\u0131 toplumlardan farkl\u0131 konularla ilgilenen bu ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n dediklerinin \u00f6zeti, \u201chi\u00e7bir \u015feyi bilemeyiz\u201d, \u201co da olur bu da\u201d, \u201cya\u015fas\u0131n liberal demokrasiler\u201d, \u201cb\u0131rak\u0131n herkes kendi kimli\u011fini ya\u015fas\u0131n\u201d, \u201cy\u00fczer gezer iktidar her yerde\u201d gibi tan\u0131d\u0131k c\u00fcmle kal\u0131plar\u0131ndan olu\u015fan bir paragrafta verilebilir) ya da \u00e7eli\u015fkilerden korkarak kendisini \u201cteknik\u201d bir alan\u0131n g\u00fcvenli sular\u0131na demirler ve kendi alan\u0131n\u0131n i\u00e7erisinden icazetsiz ge\u00e7en gemilere g\u00fclle sallar.<\/p>\n
Neden sorusuna ele\u015ftirel bir duru\u015f noktas\u0131 \u00fczerinden cevap verme \u00e7abas\u0131, hukuka Marksist yakla\u015f\u0131mlar\u0131 -her durumda olmasa da \u00e7o\u011funlukla- ekonomi politik disiplininin y\u00f6ntemi \u00fczerinden ilerlemeye iter. Zira hukukun nesnesi \u00fcretim ili\u015fkileridir. Her olgu gibi onlar da kendi hesaplar\u0131na konu\u015fmazlar; konu\u015fturulmalar\u0131 (\u201cokunmalar\u0131\u201d) gerekir. Bu ili\u015fkiler hukukun d\u0131\u015f\u0131nda var olup da hukuk taraf\u0131ndan i\u015fletilseler de, hukukla i\u00e7 i\u00e7e olsalar da ekonomi politik y\u00f6ntemin ilgi alan\u0131na girerler. Hukuka ekonomi-politik perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, hukuktaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm hi\u00e7bir zaman sadece hukuk alan\u0131ndaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm de\u011fildir. Onu anlamak i\u00e7in normlar\u0131n, normlardaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn bilgisi yetmez; normlar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen ili\u015fkilerin bilgisine de gerek vard\u0131r.<\/p>\n
Hukukun ekonomi politik y\u00f6ntemle incelenmesi yeni de\u011fildir. Ancak pop\u00fcler bir u\u011fra\u015f da de\u011fildir. Bu ba\u011flamda hukuk kurallar\u0131n\u0131 bu kurallar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen ili\u015fkilerin bilgisi \u00fczerinden -yeniden- \u201cokuma\u201d edimini, \u201chukukun ekonomi politi\u011fi\u201d olarak adland\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Bilgi hep bir \u015feyler i\u00e7in vard\u0131r, hukuk \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi bilgi de b\u00f6yledir: Y\u00f6nelimseldir. Hukukun nesnesi \u00fczerine tart\u0131\u015fmalar da bu y\u00f6nelimsellikten etkilenir. Hukuk bilgisinin kerameti kendinden menkul birtak\u0131m normu somut olaya tatbik etme i\u015finey\u00f6neltilmesi durumunda da \u00fcretilen bilgi pek \u00e7ok durumda mevcut toplumsal d\u00fczenin -mevcut \u00e7eli\u015fkileriyle birlikte- yeniden \u00fcretilmesinde etkin hale gelir.<\/p>\n
Kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin geni\u015fletilmi\u015f yeniden \u00fcretiminde menfaatiniz oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde (toplumsal pozisyonunuz bu yeniden \u00fcretim i\u015finin belirli bir noktas\u0131nda bi\u00e7imlenen pratiklerin tekrar\u0131 dolay\u0131m\u0131yla korunacak ya da iyile\u015ftirilebilecek gibiyse) hukukun nesnesini aksiyomlar, de\u011ferler ve normlardan m\u00fcte\u015fekkil bir b\u00fct\u00fcn olarak kabul etme tavr\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir e\u011filim olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Sistemin yeniden \u00fcretiminde amil ve kerameti kendinden menkul (demokrasi, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, insan haklar\u0131 vs.) ilkelerin ve bu ilkelere dayan\u0131larak y\u00fcr\u00fct\u00fclen (nihayetinde k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte de\u011fer \u00fcretim ve payla\u015f\u0131m\u0131 \u00fczerinde esasl\u0131 etkiyi haiz olan ve bu nedenle ayn\u0131 anda kapitalist ve emperyalist i\u00e7eriklerle uyumlu) faaliyeti d\u00fczenleyen normlar\u0131n kutsiyetini verili sayan muhalefet de genellikle y\u00f6netici s\u0131n\u0131f i\u00e7inde olup da y\u00f6netici blo\u011fa d\u00e2hil olmayan gruplar ya da bunlar\u0131n sundu\u011fu pozisyonlar\u0131 talep edenler taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Bu son nokta (merkez-kapitalist\/emperyalist toplumsal formasyonlara k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekli de\u011fer aktar\u0131m\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan devlet bi\u00e7iminin, ilkelerin ve normlar\u0131n \u201cilerletici ve uygarla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131\u201d etkilerinden medet umarak muhalefet \u00f6rme hevesi) burjuva hegemonyas\u0131n\u0131n tesisi s\u00fcrecinde bi\u00e7imlenen tarihsel bloklar\u0131 meydana getiren \u201csol\u201d katk\u0131lar\u0131 de\u015fifre edebilmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. S\u00f6z konusu \u201ckatk\u0131lar\u201d Marks\u2019\u0131n ve Marksizm\u2019in demokrasiye nas\u0131l medyun oldu\u011funu; pragmatizmin ve pop\u00fclizmin her daim k\u00f6t\u00fc olamayaca\u011f\u0131n\u0131 (en az\u0131ndan bunlar\u0131n hay\u0131rl\u0131\/iyi varyantlar\u0131 bulundu\u011funu); hukukun ortak iyiye yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131n\u0131n de\u011ferinin en iyi Marksistler taraf\u0131ndan bilinmesi gerekti\u011fini; Marks\u2019ta gizli kalm\u0131\u015f olan liberal de\u011ferlere y\u00f6nelik h\u0131rsl\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131n\u0131n ufkumuzu nas\u0131l a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131; daha az k\u00f6t\u00fc olan\u0131n kuram\u0131n\u0131; proletarya diyemesek de (prekarya ya da \u00e7okluk olabilir) bilgisayarl\u0131 ve otorite kar\u015f\u0131t\u0131 bir g\u00fcruhun g\u00fcc\u00fcn\u00fc ABD Anayasas\u0131\u2019n\u0131n kurucu ilkelerinde bulan ya da yapma iktidar\u0131ndan alan otonom yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemini ve sair a\u011f\u0131r entelekt\u00fcel ara\u015ft\u0131rmay\u0131 \u201cezber bozucu \u015fekillerde\u201d g\u00fcndemde tutarlar.<\/p>\n
Di\u011fer yandan, \u201cnormlar\u0131n kerametini verili saymama ediminin\u201d onlar\u0131 ink\u00e2r etmek anlam\u0131na gelmedi\u011fini belirtelim. Normlar\u0131n etkilerini \u00f6nemseyen bir tav\u0131r, normlar\u0131, onlar\u0131n tekab\u00fcl ettikleri, d\u00fczenledikleri ve b\u00f6ylelikle yeniden \u00fcretiminde yer ald\u0131klar\u0131 ili\u015fkiler dizgisini ve bu dizginin normatif ifadesinin etkilerini, belirli bir durum ve mek\u00e2nda verili bir fail a\u00e7\u0131s\u0131ndan hesaplayabilmek kapasitesini geli\u015ftirmek anlam\u0131na gelir. Yeri gelmi\u015fken belirtelim: Normlarca d\u00fczenlenen ili\u015fkilerin bilgisi, normlar\u0131n somut hallerini olduklar\u0131 bi\u00e7imiyle birebir \u201cokuma\u201d kapasitesini vermez. Zira g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Marksizm\u2019inin pek \u00e7ok varyant\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fcretim ili\u015fkileri ve onu d\u00fczenleyen hukuki\/ahlaki ara\u00e7lar aras\u0131ndaki ili\u015fki bir yans\u0131ma ili\u015fkisine tekab\u00fcl etmez.<\/p>\n
Hukuk kurallar\u0131n\u0131 bu kurallar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen ili\u015fkilerin bilgisi \u00fczerinden -yeniden- \u201cokuma\u201d edimini, \u201chukukun ekonomi politi\u011fi\u201d olarak adland\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr dedik. Bir disiplin olarak hukukun ekonomi politi\u011fi, hukuk normlar\u0131n\u0131 verili kabul ederek onlar\u0131 bir olaya tatbik etme u\u011fra\u015f\u0131n\u0131 \u201chukukun yeg\u00e2ne u\u011fra\u015f\u0131\u201d olarak kabul eden y\u00f6ntemlerin kar\u015f\u0131s\u0131nda yer al\u0131r. Hukukun ekonomi politi\u011fi, hukuk normlar\u0131n\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla hukukun kendisini \u201ca\u00e7\u0131klanacak \u015fey\u201d olarak masaya yat\u0131rma ve \u00fcretim ili\u015fkilerinin \u201ci\u015fleyi\u015finde\u201d ve \u201cyeniden \u00fcretiminde\u201d hukuka bir rol bi\u00e7me \u00e7abalar\u0131n\u0131n uygun ismine denk d\u00fc\u015fmektedir.[foot]Bu hususta Onur Karahano\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n diyalektik hukuk bilimi \u00f6nerisi de irdelenmelidir. Ba\u015flang\u0131\u00e7 i\u00e7in, Hacettepe \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisinin 2015 senesinde \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ikinci say\u0131da Karahano\u011fullar\u0131 taraf\u0131ndan sunulan tasla\u011fa bak\u0131labilir. Ad\u0131 ge\u00e7en yaz\u0131s\u0131nda \u201cHukuk B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn Kurulmas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda, Karahano\u011fullar\u0131 \u015f\u00f6yle der: \u201c\u00c7eli\u015fkileri g\u00f6rebilmek i\u00e7in belirlenimlerin ay\u0131rd\u0131na varmal\u0131, bunun i\u00e7in de ili\u015fkiyi yakalamal\u0131y\u0131z. En \u00e7ok belirlenimli varl\u0131k, bir ba\u015fka i\u00e7erik ve t\u00fcm d\u00fcnya ile ili\u015fki i\u00e7inde olan bir i\u00e7erik gibi, ba\u015fka bir \u015fey ile ili\u015fki i\u00e7inde olan varl\u0131kt\u0131r.\u201d[\/foot]<\/p>\n
\u015eu ana kadar ortaya konulanlardan, yukar\u0131da \u00e7izilen tablonun hukuk alan\u0131ndaki s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesini ve hukuk ve s\u0131n\u0131f ili\u015fkisinin karma\u015f\u0131k yap\u0131s\u0131n\u0131 anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 ihtiva etti\u011fini savlayabiliriz. Bu ipu\u00e7lar\u0131 y\u00f6ntemden, normlar\u0131n i\u00e7eri\u011fine; normlar\u0131n i\u00e7eri\u011finden, hukuki bi\u00e7imin otonom etkisine kadar geni\u015f bir alanda, somut durumun somut analizi i\u00e7in kullan\u0131lmaya uygundur. Ancak y\u00fcksek d\u00fczey soyutlamalardan kalk\u0131p pald\u0131r k\u00fcld\u00fcr somut durumun \u00fczerine kapaklanmamak i\u00e7in \u201cbirikim rejimi\u201d, \u201cd\u00fczenleme tarz\u0131\u201d, \u201cbirikim stratejisi\u201d gibi ara- d\u00fczey soyutlamalar (basamaklar) kullanmak; sermaye birikiminin farkl\u0131 co\u011frafya ve zamanlar\u0131n\u0131; \u00e7evresel toplumlarla yar\u0131-\u00e7evresel ve merkez kapitalist sosyal formasyonlar\u0131n farklar\u0131n\u0131; ilgili toplumlarda etkin tarihsel yap\u0131lar\u0131n olas\u0131 m\u00fcdahalelerini; pre-kapitalist ve kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin \u00f6zg\u00fcl eklemlenme bi\u00e7imlerini, dolay\u0131s\u0131yla, farkl\u0131 soyutlama d\u00fczeylerinin somut durumun analizi s\u00fcrecindeki etkilerini ihmal etmemek gerekir.<\/p>\n
Gelinen noktada hukuka ekonomi politik y\u00f6ntemin hukuk \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kapsam\u0131nda sunabilece\u011fi imk\u00e2nlar \u00fczerine birtak\u0131m saptama yapmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. S\u00f6z konusu saptamalar t\u00fcketici bi\u00e7imde yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Yazar\u0131n ilk anda akl\u0131na gelenlerden ibarettirler.<\/p>\n
\u00dcretim ili\u015fkilerinin \u201ci\u015fleyi\u015finde\u201d ve yeniden \u00fcretiminde hukuka bi\u00e7ilen rol\u00fc irdeleyen bir kimse<\/p>\n
\u2022 kendisini toplumsal d\u00fczenlemenin s\u0131n\u0131rs\u0131z geni\u015flikteki d\u00fczlemi i\u00e7erisinde pek \u00e7ok somut durumu (emperyalist m\u00fcdahaleleri, ulusal bor\u00e7lar\u0131, uluslararas\u0131 paktlar\u0131, uluslararas\u0131 kurum kararlar\u0131n\u0131) kerameti kendinden menkul (hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, demokrasi, insan haklar\u0131 gibi) birtak\u0131m ilkenin tatbikat\u0131n\u0131n eksikli\u011fine dayand\u0131ran sahte \u201ca\u00e7\u0131klama\u201d ve \u201canlama\u201d te\u015febb\u00fcslerinden kurtarabilir;<\/p>\n
\u2022 g\u00f6sterdi\u011finden daha \u00e7o\u011funu \u00f6rten gizemli\/ b\u00fcy\u00fcl\u00fc ilke ve kurallar denizine bakmaktan \u015fehlala\u015fan g\u00f6zlerin \u00f6n\u00fcne \u00e7ekilen perdeyi s\u0131y\u0131r\u0131p bir kenarda toplayabilir, de\u011ferin \u00fcretim ve temell\u00fck s\u00fcreci i\u00e7erisinde bi\u00e7imlenen siyasete ve (bir k\u0131sm\u0131 normlara d\u00f6n\u00fc\u015fen) kararlara ba\u015fka g\u00f6zle bakabilir;<\/p>\n
\u2022 toplumsal ya\u015fam\u0131n de\u011ferin \u00fcretim ve temell\u00fck s\u00fcreci i\u00e7erisinde bi\u00e7imlenmeyen hususlar\u0131n\u0131n de\u011ferin \u00fcretim ve temell\u00fck s\u00fcreci ekseninde eklemleni\u015fi \u00fczerine fikir y\u00fcr\u00fctebilir;<\/p>\n
\u2022 dolay\u0131s\u0131yla hukukun ve di\u011fer sosyal bilimlerin g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131m\u0131za m\u00fcdahale etme kapasitesini art\u0131rabilir.<\/p>\n
Hukukun ekonomi politi\u011fi u\u011fra\u015f\u0131n\u0131n say\u0131lan \u201culvi\u201d ama\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde hukuk\u00e7ular\u0131 ya da di\u011fer meslek gruplar\u0131na mensup kimseleri yapt\u0131klar\u0131 i\u015fi eskisinden daha iyi yapmak gibi ek kazan\u00e7larla \u00f6d\u00fcllendirece\u011fi de ku\u015fkusuzdur.<\/p>\n
Birka\u00e7 \u00f6rnek:<\/p>\n
\u2022 Uluslararas\u0131 hukuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Irak, Suriye, Libya, Afganistan gibi m\u00fcdahale alanlar\u0131nda ya\u015fananlar\u0131n (en son Golan Tepelerinde ya da Venez\u00fcella\u2019da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne serilenlerin) 1945 ile 1990 aras\u0131nda geli\u015fti\u011fi haliyle uluslararas\u0131 hukukun k\u00fclliyen ink\u00e2r\u0131n\u0131 i\u00e7erdi\u011fi basit ger\u00e7ekli\u011finin tan\u0131nmas\u0131 gibi hususlar\u0131 bir kenara b\u0131rakabilirsek,<\/p>\n
1. Uluslararas\u0131 ortamda bir bor\u00e7lular konsorsiyumunun neden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl(e)medi\u011fini,<\/p>\n
2. Sermayenin di\u011fer b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131n\u0131n serbest dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 i\u00e7eren liberal taahh\u00fcd\u00fcn (emperyalist m\u00fcdahaleler neticesinde ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 tahrip edilen \u00fclkelerin insanlar\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere) eme\u011fin serbest dola\u015f\u0131m\u0131na s\u0131ra geldi\u011finde neden ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131,<\/p>\n
3. Uluslararas\u0131 kurumlar ve \u00f6rg\u00fctlerin neden yoksul ve kimsesiz insanlar\u0131n temsilin i\u00e7ermedi\u011fini, sorgulayabilmenin imkanlar\u0131 do\u011facakt\u0131r.<\/p>\n
\u2022 Ceza hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde \u00f6zel m\u00fclkiyet ve sair kontrol teknolojilerinin k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte benzer usul norm ve sistemlerle korunmas\u0131na y\u00f6nelik normatif, \u00f6rg\u00fctsel ve kurumsal d\u00fczene\u011fi ve bunun egemenlik kavram\u0131 \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 bask\u0131y\u0131 bir kenara b\u0131rakabilirsek,<\/p>\n
1. su\u00e7la ihlal edilen menfaatin sadece su\u00e7un ma\u011fduruna ait olabilece\u011fi fikri \u00fczerine in\u015fa edilen her t\u00fcrl\u00fc \u201cyenili\u011fi\u201d<\/p>\n
2. cezaland\u0131rma usul\u00fc, y\u00f6ntemi ve \u015fekli \u00fczerine geli\u015ftirilen ve su\u00e7lunun \u201cki\u015fili\u011fine g\u00f6re\u201d ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7an \u201cbulu\u015flar\u0131\u201d de\u011ferlendirme f\u0131rsatlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n
\u2022 Ayn\u0131 damardan, sermayenin \u00fcretimi, dola\u015f\u0131m\u0131 ve yeniden \u00fcretimi ile ilgili hususlar\u0131n bilgisi,<\/p>\n
1. \u015firket tiplerini, k\u0131ymetli evrak\u0131, s\u00f6zle\u015fme serbest\u00eesi ilkesini daha net kavramaya;<\/p>\n
2. \u201cticari \u00f6rf ve \u00e2detin neden ticari olmayan konular\u0131 d\u00fczenleyen kanun h\u00fck\u00fcmlerine \u00fcst\u00fcn say\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi\u201d gibi ahret sorular\u0131na sosyal ger\u00e7eklikle uyumlu yan\u0131tlar \u00fcretmeye;<\/p>\n
3. \u201ckamu hizmetlerinin g\u00f6r\u00fclmesinde tahkim usul ve esas\u0131n\u0131n\u201d bir gecede birbirine benzemez \u00fc\u00e7 parti taraf\u0131ndan sorunsuzca de\u011fi\u015ftirilebilmesinin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaya;<\/p>\n
4. daha \u00f6nce kamusal m\u00fclkiyete tabi olup ulusal ya da uluslararas\u0131 \u00f6l\u00e7eklerde al\u0131m sat\u0131ma konu olmayan varl\u0131klar\u0131n bireysel m\u00fclkiyete tahvili s\u00fcrecinde meydana gelen normatif, \u00f6rg\u00fctsel ve kurumsal d\u00fczenlemenin i\u015flevini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye;<\/p>\n
5. idari vesayet ilkesine y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131 -subsidiarite kavram\u0131n\u0131-, y\u00f6neti\u015fim tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131, ve s\u00f6z konusu somut \u00f6rneklere benzeyen bir seri hususu \u201ca\u00e7\u0131klamaya\u201d;<\/p>\n
6. 1994 krizinin hemen ard\u0131ndan Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan \u201cke\u015ffedilen\u201d \u201ci\u015fletmenin korunmas\u0131 ilkesinin\u201d anlam\u0131n\u0131, 2000\u2019li y\u0131llarda yabanc\u0131 sermaye kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan Anayasa Mahkemesi\u2019nin \u00f6zelle\u015ftirmeye ili\u015fkin i\u00e7tihatlar\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00f6sterilen tepkiyi ve benzeri bir seri hususu toplumsal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7erisinde anlamland\u0131rmaya;<\/p>\n
7. Banka ili\u015fkisini bilmeden bankac\u0131l\u0131k mevzuat\u0131n\u0131 tarayan kimselerin \u00e7ekebilece\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n bu ili\u015fkiyi \u201cokuyabilen\u201d kimselere nazaran kat be kat fazla olaca\u011f\u0131na ili\u015fkin m\u00fclahazay\u0131 irdelemeye; yarayabilecektir. Burada rastgele verilen \u00f6rnekler s\u0131n\u0131rs\u0131zca art\u0131r\u0131labilir.[foot]Baz\u0131 durumlarda hukuki d\u00fczenlemelerle iktisadi yan\u0131 a\u011f\u0131r basan \u00fcretim ili\u015fkileri aras\u0131nda korel\u00e2syon tesis etmek daha zor olacakt\u0131r. Bu t\u00fcr durumlar liberal ayd\u0131nlar taraf\u0131ndan Marksizm\u2019i indirgemecilikle su\u00e7lamak i\u00e7in keyifle g\u00fcndeme getirilir. Okumakta oldu\u011funuz yaz\u0131n\u0131n \u00f6nerdi\u011fi perspektif hi\u00e7 de yeni olmayan bu ele\u015ftirilere Marksistler taraf\u0131ndan verilen muhtelif cevap i\u00e7erisinden birbiriyle uyumlu oldu\u011fu varsay\u0131lan bir dizgeyi kendi teorik \u00fcretimi i\u00e7in tercih etmektedir.[\/foot]<\/p>\n
\u2022 Sermayenin \u00fcretimi, dola\u015f\u0131m\u0131 ve yeniden \u00fcretiminin gerekliliklerine do\u011frudan indirgenemeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen, ancak kapitalist devletin bi\u00e7imi dolay\u0131m\u0131 ile siyasal ve ideolojik alan \u00fczerinden g\u00fcndeme getirilebilecek cumhuriyet, demokrasi, insan haklar\u0131 gibi hususlarda da hukukun ekonomi politi\u011finin birikiminden faydalan\u0131labilir:<\/p>\n
1. Cumhuriyet hakk\u0131nda devletin ba\u015f\u0131ndaki kimsenin se\u00e7imle geldi\u011fi bir y\u00f6netim oldu\u011funun \u00f6tesinde ne s\u00f6ylenebilir? Gelece\u011fi mevcut onca \u00e7eli\u015fkiye ra\u011fmen birlikte \u00fcretmek i\u00e7in elzem olan yazars\u0131z\/\u00f6znesiz \u201cproje\u201dye cumhuriyet desek ne olur? Cumhuriyetin statik ve dinamik boyutlar\u0131 aras\u0131nda ne t\u00fcr bir ili\u015fki vard\u0131r?<\/p>\n
2. Anayasa nedir? Devletin organlar\u0131 ve devlet ile vatanda\u015f aras\u0131ndaki ili\u015fkileri d\u00fczenleyen bir metin olu\u015funun \u00f6tesinde Anayasa i\u00e7in ba\u015fka ne s\u00f6ylenebilir? Anayasaya verili bir cumhuriyet projesinin normatif ifadesi desek ne olur?<\/p>\n
3. Kurucu meclis Anayasa yapan meclis olman\u0131n \u00f6tesinde belirli bir cumhuriyet projesinin normatif ifadesini \u00f6neren bir yap\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir mi?<\/p>\n
4. Ba\u015fkanl\u0131k, yar\u0131-ba\u015fkanl\u0131k, parlamenter sistem aras\u0131 farklar, iktidar\u0131 kullanan kimselerin \u201cbu makamlara getirilme bi\u00e7imlerinin\u201d \u00f6tesinde bir yerlerde aranabilecek midir?<\/p>\n
5. Se\u00e7im nedir? Bir s\u00fcpermarket raf\u0131nda mevcut pe\u00e7etelerden birini se\u00e7mekle parti se\u00e7mek aras\u0131ndaki fark\u0131 ifade eden \u015fey nedir?<\/p>\n
6. Temsil, kurum, \u00f6rg\u00fct, vak\u0131f, dernek vs. terimlerin (hukuki tan\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde bir anlama sahip iseler, e\u011fer) hukuki ifadeleri ile sosyal i\u00e7erikleri aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar nas\u0131l a\u00e7\u0131klanabilecektir?<\/p>\n
Burjuva hegemonyas\u0131na yap\u0131lan \u201csol\u201d katk\u0131lar da ancak yukar\u0131da a\u015fk edilen sorular\u0131n cevaplar\u0131 ile birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, ba\u015fka projeler i\u00e7in anlam \u00fcretebileceklerdir. Olas\u0131 cevap te\u015febb\u00fcsleri i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki giri\u015fler ilginize sunulabilir:<\/p>\n
\u2022 T\u00fcrkiye i\u00e7in, Marksizm\u2019in demokrasi ile ba\u011flant\u0131s\u0131 \u00fczerinden \u015fekillendirilen y\u00fcksek d\u00fczey soyutlamalara dayal\u0131 \u00f6nermeler, yar\u0131- \u00e7evresel kapitalist bir toplumsal formasyonda bi\u00e7imlenecek \u201canti-emperyalist bir gelece\u011fi birlikte \u00fcretme edimi\u201d ba\u011flam\u0131nda anlam ifade etmeyecek ise, -en hafif ifadesiyle- k\u00f6t\u00fc niyetlidir. Latinler, kapal\u0131 bir \u201ca\u201d ortam\u0131 i\u00e7in \u00fcretilip a\u00e7\u0131k bir \u201cb\u201d ortam\u0131na el \u00e7abuklu\u011fu marifetiyle ge\u00e7irilen \u00f6nermelere dayal\u0131 tart\u0131\u015fma hilesine ignoratio elenchi derler. Bizdeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201cAli\u2019nin k\u00fclah\u0131n\u0131 Veli\u2019ye giydirmek\u201dtir. \u00dc\u00e7k\u00e2\u011f\u0131t\u00e7\u0131l\u0131k olarak da adland\u0131r\u0131labilir.<\/p>\n
\u2022 Bir \u00fcstteki tespitle ayn\u0131 damardan, anti- emperyalizm i\u00e7ermeyen (sosyalist pratik, strateji ve siyasete ait olmayan) bir anti-fa\u015fizmin, Hannah Arendt ve sair zevat\u0131n fa\u015fist Almanya ile sosyalist SSCB\u2019yi otoriterlik donu alt\u0131nda bir kefeye koymaya y\u00f6nelik teorik stratejisiyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 her daim ak\u0131lda tutmak; toplumlar\u0131 de\u011ferlendirirken, ABD\u2019nin \u00fcretip yayd\u0131\u011f\u0131 de\u011fer ve kriterleri esas almamak gerekir.<\/p>\n
\u2022 \u201cOrtak iyi\u201d denilen \u015feyin i\u00e7inde bulundu\u011funuz toplumsal formasyonda \u015fekillenen tarihsel bloktan ve s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinden ayr\u0131 (ahmak de\u011filsek hepimizin anlayabilece\u011fi, apa\u00e7\u0131k) bir tan\u0131m\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Cevab\u0131 \u00f6n-verili de\u011filse e\u011fer, soru, \u201cHangi toplumun\/cumhurun ortak iyisi?\u201d \u015feklinde sorulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u2022 Pragmatizm ve pop\u00fclizm kavramlar\u0131 kapitalist toplumsal formasyonlarda d\u00f6nem ve mek\u00e2n ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00e7eli\u015fki erteleme stratejilerine g\u00f6nderme yaparlar; burjuva hegemonyas\u0131n\u0131n ve krizinin, uluslararas\u0131 ve ulusal boyutlar\u0131 i\u00e7eren yak\u0131c\u0131 g\u00fcncelli\u011fi kapsam\u0131nda \u201cyetmez ama buna da \u015f\u00fck\u00fcr\u201d dedirtecek hay\u0131rl\u0131\/iyi versiyonlar\u0131 bulunmaz. K\u0131sacas\u0131, emperyalizmden medet ummay\u0131n, \u00e7arpar. [Hen\u00fcz] \u00e7arpmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda da al\u00e7alt\u0131r ya da -Lenin\u2019in ifadesiyle- \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcr!<\/p>\n
\u2022 Marks\u2019ta gizli kalm\u0131\u015f liberal de\u011ferlere y\u00f6nelik h\u0131rsl\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131n\u0131n olas\u0131 \u201ciyile\u015ftirici\u201d etkilerini emek\u00e7i s\u0131n\u0131f pozisyonlar\u0131n\u0131 dolduran insanlar i\u00e7in istihdam etme \u00e7abas\u0131yla, \u00f6k\u00fcz\u00fcn alt\u0131nda buza\u011f\u0131 yakalamaya \u00e7al\u0131\u015fma gayreti aras\u0131nda esasl\u0131 bir fark bulunamaz. Hele hele liberal de\u011ferlere y\u00f6nelik h\u0131rsl\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131n\u0131n olas\u0131 \u201ciyile\u015ftirici\u201d etkilerini burjuva insan haklar\u0131 s\u00f6yleminin \u00fcretti\u011fi fiktif (ve mikro- milliyet\u00e7ili\u011fin besledi\u011fi somut) \u00f6zne i\u00e7in kullan\u0131p da yan\u0131n\u0131zda kimseyi bulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda hi\u00e7 \u015fa\u015f\u0131rmay\u0131n. Sosyalist dayan\u0131\u015fma ya ayn\u0131 teorik \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 ayn\u0131 s\u0131n\u0131f i\u00e7in kullananlar\u0131n ya da ayn\u0131 i\u015fyerinde sermaye d\u00fczenine kar\u015f\u0131 emek cephesinin taleplerini \u00fcreten ve bunu yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ba\u015f\u0131 derde girenlerin talep edebilece\u011fi bir \u015feydir. Kald\u0131 ki \u00e7o\u011fu kez talep olur ama medet umulmaz. Yola \u00e7\u0131kan bunu bilir.<\/p>\n
\u2022 Mevcut pratiklerin, s\u00f6ylemlerin ve menfaat gruplar\u0131n\u0131n taleplerinin olas\u0131 etkilerinin teorik hesaplardan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc noktada bulunacak \u201cdaha az k\u00f6t\u00fc\u201d, cehennemden ba\u015fka bir kerteriz noktas\u0131 kald\u0131rmaz.<\/p>\n
\u2022 \u0130ktidar denilen \u015fey y\u00fczergezer bir meyve taba\u011f\u0131na benzemez; d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015fmesinde ya da oldu\u011fu gibi kalmas\u0131nda menfaati bulunanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkinin i\u015flevidir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, iktidar her durumda s\u0131n\u0131f iktidar\u0131d\u0131r ve \u00e7o\u011fu kez siyasal iktidar\u0131n kararlar\u0131 i\u00e7erisinden ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcn\u00fcr. Kendinden iyi ya da k\u00f6t\u00fc de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla, \u201cyapma iktidar\u0131na\u201d ili\u015fkin b\u00fcy\u00fcl\u00fc s\u00f6zleriniz, devlet iktidar\u0131n\u0131 kullanma zorunlulu\u011funun \u00fczerini \u00f6rtemez, derdiniz s\u00f6m\u00fcr\u00fcyleyse! ABD Anayasas\u0131\u2019n\u0131n kurucu ilkelerini bildi\u011finiz (m\u00fcmk\u00fcnse bizim bildi\u011fimiz) gibi yap\u0131n\u0131z!<\/p>\n
\u2022 Teknoloji ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fi\u015fken de\u011fildir ve bilgi ya\u015fam\u0131 \u00fcreten kimselerin ortak mal\u0131d\u0131r. Malik olmak i\u00e7in ya da ortak olan\u0131 kullanabilmek i\u00e7in uygun ad\u0131 ile \u00e7a\u011fr\u0131lan bir hak s\u00fcjesi (fail) gerekir. Bir \u015feyin uygun ad\u0131 sizin keyfinize de\u011fil \u00fcretim alan\u0131ndaki nesnel konumuna g\u00f6re saptan\u0131r.<\/p>\n
\u2022 Her s\u00f6ylem bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n ezber bozucusu olarak i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Marksizm i\u00e7erisine zerk edildi\u011finde ucuz liberalizmin edindi\u011fi i\u015flev de budur.<\/p>\n
\u00d6yleyse daha \u00f6nce cevab\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz ama cevab\u0131 sorusundan \u00f6nce bulunmayan soruyu bir daha soral\u0131m: Hukukun nesnesi normlar, medeni milletlerce benimsenen evrensel ilkeler, de\u011ferler vs. de\u011filse nedir? Bu sorunun cevab\u0131 \u00fcretim ili\u015fkileridir.<\/p>\n
Tekrar edelim: Hukuk kendisine v\u00fccut veren normatif b\u00fcnyenin d\u0131\u015f\u0131nda kendi d\u00fczenleme nesnesi olan ili\u015fkilerle birlikte var olur, onlar taraf\u0131ndan ihtiva edilen \u00e7eli\u015fkileri kendi diline terc\u00fcme eder ve onlarla birlikte d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Normlar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen ve ideolojik, siyasi ve iktisadi mahiyeti haiz olan muhtelif ili\u015fkinin i\u00e7erdi\u011fi \u00e7eli\u015fkilerin kayna\u011f\u0131 hukuk olmad\u0131\u011f\u0131ndan, bunlar hukuk alan\u0131 i\u00e7erisinde (birtak\u0131m kutsal ilkeye uyarak vs.) geli\u015ftirilen \u00e7\u00f6z\u00fcmlerle a\u015f\u0131lamazlar. Hukuk s\u00f6z konusu \u00e7eli\u015fkilerin ertelenmesi s\u00fcrecinde e\u011filimsel olarak kapitalist s\u0131n\u0131fa di\u011ferlerine oranla \u00e7ok daha geni\u015f imk\u00e2nlar sunar. Ayn\u0131 \u015fekilde, normlar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen ve ideolojik, siyasi ve iktisadi mahiyeti haiz olan muhtelif ili\u015fkinin bilgisi hukuk alan\u0131nda bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, hukukun ekonomi politi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 her d\u00f6nem \u00f6nem arz edecektir.<\/p>\n
Daha \u00e7ok \u015fey s\u00f6ylenebilir idi, ancak okumak i\u00e7in sab\u0131r g\u00f6sterdi\u011finiz sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131 olan fakir bu kadar\u0131n\u0131 ihtisar etti.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hukuka Marksist yakla\u015f\u0131mlar aras\u0131nda esasl\u0131 farklar olsa bile hepsi i\u00e7in ortak bir noktadan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: Marksizm, s\u00f6z konusu sistemli bilgi \u00fcretimi alan\u0131n\u0131n (hukukun) ara\u015ft\u0131rma nesnesini, normlar\u0131n \u00f6tesinde, normlar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen\/i\u015fletilen ili\u015fkilerde ve bu ili\u015fkilerin hukuk \u00fczerindeki etkilerinde arar.[foot]\u0130lginize: Burada sunulan \u00e7al\u0131\u015fma daha \u00f6nce \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin Hukuk Sisteminde Yap\u0131sal D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u201d, \u201cS\u00f6z\u00fcn M\u00fclkiyeti\u201d, \u201cEme\u011fin Kitab\u0131\u201d, \u00c7al\u0131\u015fma ve Toplum […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[133,198],"tags":[],"class_list":["post-3790","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dosya","category-sayilar-19"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3790","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3790"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3790\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3790"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3790"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3790"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}