Hukuk Defterleri yay\u0131n kurulu Odatv\u2019de 24 Temmuz 2020\u2019de yay\u0131nlanan Ayasofya M\u00fczesinin camiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine dair yaz\u0131m\u0131 geni\u015fleterek yeni bir yaz\u0131 kaleme almam\u0131 rica ettiler. A\u015fa\u011f\u0131da an\u0131lan yaz\u0131y\u0131 yeniden yorumlayan k\u0131sa bir de\u011ferlendirmeyi ve m\u00fcteakiben yaz\u0131n\u0131n kendini sunuyorum.<\/p>\n
24 Temmuz tarihli Ayasofya yaz\u0131m\u0131n temel tezini bir kez daha \u00f6zetleyeyim: Devletin kurucu hukuk\u00ee-tarih\u00ee organ\u0131 olan Dan\u0131\u015ftay (Daireleri), Ayasofya M\u00fczesinin ve bedi\u00ee k\u0131ymeti bak\u0131m\u0131ndan belki ondan daha \u00f6nemli olan Kariye M\u00fczelerinin camiye tahvillerine \u201cicazet\u201d veren \u201cyeni usul\u201d kararlar\u0131yla Cumhur \u0130ttifak\u0131 h\u00fck\u00fcmetinin bu y\u00f6ndeki edimlerine kanun\u00ee zemin sa\u011flad\u0131. HDP\u2019sinden, \u0130Y\u0130P\u2019ine ve dahi CHP\u2019sine kadar Saray muhalefeti ise, \u201cyap da g\u00f6relim\u201d siyasetiyle an\u0131lan h\u00fck\u00fcmet tasarruflar\u0131na toplumsal me\u015fruiyet sundular. Ayr\u0131ca Millet \u0130ttifak\u0131n\u0131 olu\u015fturan partiler grubu ise bu edimi bir egemenlik tasarrufu raddesinde de\u011ferlendirmek suretiyle, an\u0131lan hamleyi basit bir idari tasarruftan \u00e7\u0131kar\u0131p M\u00dcLK\u00ce bir karar derecesine y\u00fckselttiler. Resm\u00ee muhalefet partilerini de kapsayan \u201cb\u00fcy\u00fck koalisyonun\u201d bu m\u00fclk\u00ee karar\u0131, devletin niteli\u011fine dair bir karard\u0131r, ba\u015fka bir ifadeyle \u201cyeni\u201d ulusal bir karard\u0131r. Bu m\u00fclk\u00ee \u201cdesizyon\u201d, yurtta\u015f\u0131n (yani siyasal anlamda T\u00fcrk\u2019\u00fcn) maddi i\u00e7eri\u011finin yeniden tan\u0131mlanmas\u0131na matuf bir \u00f6zellik bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Laik ve dolay\u0131s\u0131yla \u201cdevlet i\u015flerinde\u201d nefs\u00ee-ind\u00ee olana n\u00f6tr yakla\u015fmay\u0131 prensip edinmi\u015f olan bir devletsellikten, ki bu hem modern devletin hem de modern devletin hukuk\u00ee ifadesi olan hukuk devleti ilkesinin vazge\u00e7ilmez bir k\u00fcnh\u00fcd\u00fcr, cay\u0131lmak suretiyle yurtta\u015f\u0131n siyasal olan d\u0131\u015f\u0131nda kalan mutlak bireysel \u2013[hukuk biliminin hangi alan\u0131nda hangi adla anarsak anal\u0131m]- sahalar\u0131n\u0131n politikle\u015ftirilmesi demek olacakt\u0131r. \u015eu h\u00e2lde anayasal anlamda esasl\u0131 bir y\u0131k\u0131c\u0131\/kurucu m\u00fclk\u00ee edimle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Devletin yurtta\u015fa tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131n\u0131n siyasalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, yani devlete kat\u0131lmas\u0131, duygular\u0131n ve inan\u00e7lar\u0131n politize edilmesi ve dolay\u0131s\u0131yla yeni tan\u0131m\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan\u0131n da kriminalize edilmesini tabi\u00ee olarak beraberinde getirecektir. Milli egemenli\u011fin kapsay\u0131c\u0131 dairesinden \u00e7\u0131kar\u0131lan bir k\u0131s\u0131m \u201ceski\u201d yurtta\u015f\u0131n do\u011frudan devlet hayat\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalmas\u0131 yine bu karar\u0131n tabi\u00ee bir sonucu olacakt\u0131r. Ancak malum oldu\u011fu \u00fczere mevcut anayasa, her ne kadar \u201cb\u00fcy\u00fck koalisyonun\u201d elbirli\u011fiyle kat\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirmi\u015f, yani likide edilmi\u015f olsa da, yine de i\u00e7inde bir \u00e7ok hukuk\u00ee \u00f6nerme ta\u015f\u0131yan h\u00fck\u00fcmlerin yaz\u0131l\u0131 bir toplam\u0131ndan olu\u015ftu\u011fu i\u00e7in, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim m\u00fclk\u00ee karar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131yla hakiki bir \u00e7eli\u015fki i\u00e7indedir. Ki\u015fisel tahminim, \u201cb\u00fcy\u00fck koalisyonun\u201d daim\u00ee par\u00e7as\u0131 olan yeni CHP\u2019nin \u201cyeni anayasa\u201d talebiyle birlikte, m\u00fcnasip ve m\u00fcstakbel bir zamanda yukar\u0131da an\u0131lan m\u00fclk\u00ee karar\u0131n da bir \u00e7e\u015fit anayasalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 giri\u015fimiyle kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131z muhtemeldir. Hukuk teorisindeki teknik ad\u0131yla bu ge\u00e7i\u015fi tan\u0131mlamam\u0131z gerekiyorsa bu s\u00fcre\u00e7, Frans\u0131z \u0130htilali sonras\u0131 konturlar\u0131 belirginle\u015fmi\u015f Napolyon tipi modern devlet modelinden \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda evrensel \u015feklini alan partizan devlet modeline ge\u00e7i\u015ftir. Bu modelde devletin yurtta\u015fa terk etti\u011fi mutlak bireysel bir alan yoktur, bu saha da total devletin t\u00fcm ayg\u0131tlar\u0131yla her ko\u015fulda politize edilecektir. \u201cT\u00fcrk tipi laiklik\u201d dahi bu yeni modelde m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Gelelim yaz\u0131n\u0131n hukuk tarihi teorisi bak\u0131m\u0131ndan iddia ettiklerine. Tarih incelemeleri, temel felsef\u00ee tercihe dayanan bir y\u00f6ntem olmaks\u0131z\u0131n bilimselle\u015femez, bu durum hukuk tarihi bak\u0131m\u0131ndan da pek\u00e2l\u00e2 ge\u00e7erlidir. Hukuku, zaman ve mek\u00e2n d\u0131\u015f\u0131 bir sabite olarak incelemeye yatk\u0131n olan primitif bir burjuva tarih\u00e7ili\u011fiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Ve bu ideolojik \u00e7arp\u0131kl\u0131k sadece tarih bilimini dejenere etmekle kalm\u0131yor, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz siyasi gericilik \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n tesiriyle g\u00fcncel hukuk\u00e7ulu\u011fa da sirayet ediyor ve b\u00f6ylece bir teknik olan hukuku da soysuzla\u015ft\u0131r\u0131yor. Oysa ki hukuk kurumlar\u0131 ve bilhassa kamu hukuku kurumlar\u0131 ancak kendi mevcudiyet ser\u00fcvenleri i\u00e7inde anlamland\u0131r\u0131labilerek yap\u0131lard\u0131r. Orta \u00e7a\u011f\u0131n vak\u0131f k\u00fclt\u00fcr\u00fc (manus mortua) kendine \u00f6zg\u00fc bir k\u00e2inat -yani zaman ve mekan- alg\u0131s\u0131n\u0131n tabi\u00ee bir sonucudur. Egemenlik kavram\u0131 ise an\u0131lan orta \u00e7a\u011f hukuk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn tepetaklak edilmesiyle, neredeyse t\u00fcm aksiyomlar\u0131n\u0131n tersine \u00e7evrilmesiyle geli\u015ftirilmi\u015ftir. B\u0131rak\u0131n\u0131z hukuk k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde ya\u015fanan bu tepetaklak olu\u015f s\u00fcrecini bir kenara; benzer y\u00f6nde ayn\u0131 i\u00e7erikli bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm temel dinsel yap\u0131larda bile g\u00f6zlemlenebilir. Orta \u00e7a\u011f insan\u0131n\u0131n Tanr\u0131, \u015eeytan, nizam-\u0131 alem, hak\/zul\u00fcm tasavvurlar\u0131yla modernli\u011fin d\u00fcnyevile\u015fmi\u015f hayat\u0131n\u0131n icad etti\u011fi teoloji ve hukuk kategorilerini ayn\u0131la\u015ft\u0131rmak bile m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Gelin g\u00f6r\u00fcn ki gerici orta \u00e7a\u011f romantizmi, tarih d\u0131\u015f\u0131 bir ayn\u0131la\u015ft\u0131rma giri\u015fimiyle, i\u00e7inden se\u00e7erek ald\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 kadim \u00f6\u011feleri g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn gerici s\u0131n\u0131f\u0131 olan burjuvazinin hizmetinde kullanabilmek i\u00e7in yeniden hukuk d\u00fcnyas\u0131na sokmaya gayret eder. Pek tabi\u00ee bu \u201cyeni eski\u201d otantik \u201ceski\u201d de\u011fildir; bunlar daha ziyade g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn h\u00e2kim s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in \u00fcretilen \u00e7arp\u0131k birer nesnedir. \u00d6rnek olsun, siyasal \u0130slamc\u0131l\u0131\u011f\u0131n modern ceza hukukunun kamusall\u0131\u011f\u0131 yerine \u201cma\u011fdur alan\u0131na daha geni\u015f bir yer ay\u0131rma\u201d iddias\u0131yla modern kanunilik ilkesini dejenere edecek hukuk politikas\u0131 taleplerini ortaya atmas\u0131, esas\u0131nda \u201c\u015feriat\u0131n\u201d canland\u0131r\u0131lmas\u0131 de\u011fil ceza hukuku alan\u0131n \u00f6zelle\u015ftirilmesini hedefler. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla \u00fczerine dini bir damga vurulmu\u015f bir \u00e7e\u015fit kamusall\u0131k y\u0131k\u0131m\u0131na imk\u00e2n sunar. Bu noktada liberal s\u00f6ylemle \u201cgerici\u201d s\u00f6ylemin birbiriyle \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc rahatl\u0131kla tespit edebiliriz. Bu nedenle sosyalist hukuk\u00e7u, iktidar cephesinden gelen hukuksal d\u00fczen veya m\u00fcessese de\u011fi\u015fikliklerini incelerken bunun alt\u0131nda yatan asl\u00ee s\u0131n\u0131fsal talebi ve iddiay\u0131 yakalamak mecburiyetindedir.<\/p>\n
Ayasofya ve Milli Egemenlik<\/strong><\/span><\/p>\n Dan\u0131\u015ftay; anayasadan, parlamentodan ve cumhuriyetten daha eski bir modern hukuk kurumudur. Modern devletin in\u015fa edildi\u011fi laikle\u015fme s\u00fcrecinin i\u00e7inde hayat bulmu\u015f en k\u00f6kl\u00fc hukuk kurumu olan Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n Ayasofya M\u00fczesinin camiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine \u201cicazet\u201d veren karar\u0131 bu bak\u0131mdan, sadece idari yarg\u0131lama usul\u00fc kanununa ayk\u0131r\u0131 bir \u201cyeni usul icad\u0131\u201d olarak de\u011ferlendirilemez.\u00a0 \u0130darenin m\u00fcstakbel idari-politik bir eyleminin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7maya matuf bu \u201cicazet\u201d karar\u0131n\u0131n hukuki hedefi, s\u0131radan idari yarg\u0131lama tatbikat\u0131n\u0131n \u00e7ok daha \u00f6tesinde bir anlam\u0131 ihtiva etmelidir. Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n do\u011frudan yapabilece\u011fi bir i\u015fleme, hangi \u201c\u015fahs\u00ee\u201d \u00e7ekince sebebinden kaynaklan\u0131rsa kaynaklans\u0131n bir Dan\u0131\u015ftay Dairesinin yeni bir usulle \u201cortak edilmesi\u201d, s\u00f6z konusu siyasi hamlenin esasen m\u00fclk\u00ee bir karar oldu\u011funu ve bu bak\u0131mdan kuruculuk veya tarihsel anlamda daha do\u011fru bir tabirle y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131k vasf\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyar. Karar\u0131n esas\u0131n\u0131 anlayabilmemiz i\u00e7in \u00f6ncelikle kamu hukukun temel kavramlar\u0131na m\u00fcracaat etmemiz gerekir.<\/p>\n Matbaa ve \u00fcniversite \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u00f6ncesi bir hukuk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ifadesi olan \u015feriat, egemenlik kavram\u0131n\u0131 tan\u0131maz. Egemenlik kavram\u0131, Avrupa erken modernlik hukuk k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde ortaya \u00e7\u0131kan ve kamu hukukunun in\u015fas\u0131nda temel al\u0131nan bir siyasi ilahiyat kavram\u0131d\u0131r. \u0130lahiyat\u0131n kadiri mutlak tanr\u0131 imgesinden \u00e7\u0131kan ve laikle\u015ferek genel hukuki bir anlam kazanan kavram, modern yasaman\u0131n yani kanun koyuculu\u011fun dayana\u011f\u0131 olacakt\u0131r. Zira ne kadar muktedir olurlarsa olsunlar orta \u00e7a\u011f prensleri ve sultanlar\u0131 birer kanun koyucu de\u011fildirler, onlar\u0131n tahayy\u00fcl evrenlerinde buna yer yoktur, onlar ancak ezel ve ebed(\u00ee) oldu\u011fu var say\u0131lan bir d\u00fcnya nizam\u0131n\u0131n, yani \u015feriat\u0131n bek\u00e7isi olabilirler (bkz. lex animata). \u00d6yle ki bu h\u00fck\u00fcmdarlar asl\u0131nda yeni bir \u201ckanun\u201d koysalar bile, bunun yeni oldu\u011funu s\u00f6ylemezler, bu yeni kural\u0131n me\u015fruiyetini sa\u011flamak amac\u0131yla kadim ve unutulmu\u015f bir kaideyi canland\u0131r\u0131r gibi yaparlar. Bu durum, \u015feriat devri hukuk zihniyetinin yeni bir kaide, stat\u00fc veya hukuk kar\u015f\u0131s\u0131ndaki bilindik tavr\u0131d\u0131r. Bat\u0131\u2019da da bu b\u00f6yledir, Do\u011fu\u2019da da. Buna mukabil tek tanr\u0131y\u0131 taklit eden modern devlet ise, bir omnipotent olarak, yani her \u015feye kadir bir \u00f6zne olarak yery\u00fcz\u00fcn\u00fc \u201ckeyfince\u201d d\u00fczenler.<\/p>\n II. Mehmet de \u015feriat\u0131n bu zihn\u00ee s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015fabilmi\u015f de\u011fildir. Yapt\u0131\u011f\u0131 kanunlar\u0131 hi\u00e7likten var edebilen bir kanun koyuculuk olarak takdim edemez, kaidelerini \u201catalar\u0131na\u201d atfederek vazeder ya da ulemaya \u201ctecviz\u201d ettirir. A\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 tarih\u00e7ili\u011fin uydurma \u201cdevlet\u201d efsanesini bir kenara b\u0131rak\u0131rsak, T\u00fcrkiye\u2019de kadiri mutlak modern devlete ge\u00e7i\u015f Tanzimat devriyle ba\u015flar. Devlet-i aliyye \u015feriattan ayr\u0131ld\u0131k\u00e7a, ayr\u0131labildik\u00e7e devletle\u015fir, kurumsalla\u015f\u0131r. T\u00fcm d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi -ancak g\u00f6rece ge\u00e7 bir \u00e7a\u011fda 19. Y\u00fczy\u0131lda- T\u00fcrkiye\u2019de de m\u00fclki hayat\u0131n laikle\u015ftirilmesi, ayn\u0131 zamanda \u00f6zel hukuk\/kamu hukuku ayr\u0131m\u0131 yapabilen bir hukuksal d\u00fc\u015f\u00fcncenin ve bu temelde bir devlet iktidar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131na imk\u00e2n sunar. Bu ba\u011flamda in\u015fa edilen \u015fey, benzerlerine rakip olabilecek onlarla fikri ve maddi \u00f6l\u00e7ekte denk olan bir devlettir. Egemenlik yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n temelindeki gaye, di\u011fer \u00f6znelere, yani di\u011fer devletlere \u00f6zde denk, hakta e\u015fit bir yap\u0131n\u0131n burada da bina edilmesidir. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun son devri bu gayret i\u00e7inde t\u00fckendikten sonra s\u00fcrecin hakiki sonucu Cumhuriyetle ifade bulmu\u015ftur. Bu ser\u00fcvende II. Mahmut\u2019tan II. Abd\u00fclhamit\u2019e ve oradan devrimci bir s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f\u0131 imar eden yeni T\u00fcrk Milletinin kurucu atas\u0131 M. Kemal\u2019e kadar esasl\u0131 ciddi bir sapma g\u00f6r\u00fclemez.<\/p>\n \u015eu h\u00e2lde egemenlik, biri i\u00e7e d\u00f6n\u00fck di\u011feriyse d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck olmak \u00fczere birbirini tamamlayan iki katmanl\u0131 bir siyasi varl\u0131k iddias\u0131n\u0131n hukukile\u015ftirilmi\u015f halidir. Devlet iktidar\u0131n\u0131n bir anayasaya sahip olmas\u0131 ve edimlerinde \u201cevrensel hukukun ilkelerine\u201d riayet etmesi yine kendi egemenli\u011finin irade ve ifadesi olup di\u011fer \u00f6znelerce tan\u0131nabilir olmas\u0131n\u0131n bir g\u00fcvencesidir. Zira di\u011fer egemenler taraf\u0131ndan tan\u0131nmayan bir egemen olamayaca\u011f\u0131na g\u00f6re, daha do\u011frusu \u00f6yle bir siyasi varl\u0131\u011f\u0131 objektif olarak \u201cegemen\u201d olarak tan\u0131mlayamayaca\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re ileti\u015fim d\u0131\u015f\u0131 bir egemenden s\u00f6z edilemez.<\/p>\n \u015eu h\u00e2lde \u015feriattan s\u0131yr\u0131ld\u0131k\u00e7a egemenlik ger\u00e7ekle\u015fir. Modernle\u015fme \u00f6ncesinin vak\u0131flar\u0131n\u0131n hukuk d\u00fcnyas\u0131 bu anlamda bamba\u015fka ilkelerle i\u015fleyen bir zemine sahiptir. Burada \u201c\u00f6zel hukuk ki\u015fisi\u201d soyutlamas\u0131n\u0131 aramak, hele hele bir sultan\u0131n tasarrufunu bu \u015fekliyle 21. Y\u00fczy\u0131la ta\u015f\u0131mak ve dahas\u0131 bu \u015fekliyle milli bir devletin egemenli\u011fini tipik bir feodal imtiyazlar rejimine teslim etmek ve devlet egemenli\u011fini \u015feriata dun k\u0131lmak modern hukuk d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00fczerine kurulu bir mahkemenin yetkisini a\u015far. S\u00f6z\u00fc edilen Dan\u0131\u015ftay da olsa hi\u00e7bir mahkemenin kendi yarg\u0131lama yetkisini dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 devletin egemenli\u011fini bu \u015fekliyle s\u0131n\u0131rland\u0131rabilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu yarg\u0131 erkinin hukuk\u00ee yetki s\u0131n\u0131r\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti laik in\u015fa prensibini esas almak ve kadim vak\u0131flar\u0131 \u201ckamu d\u00fczeninin gerekleri\u201d ilkesi alt\u0131nda revize etmek suretiyle hukuk koyuculu\u011funun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 evrensel anlamda tayin etmi\u015ftir. Bundan geri ad\u0131m at\u0131lmas\u0131 iddia edilenin aksine milli egemenli\u011fin takviyesini de\u011fil, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 do\u011furur ki bu, egemenlik kavram\u0131n\u0131n tabiat\u0131na ayk\u0131r\u0131 bir hamledir.<\/p>\n Dan\u0131\u015ftay dairesinin yarg\u0131 yetkisini a\u015fan i\u00e7erik ve \u201cyeni icat\u201d usulle verdi\u011fi bu karar\u0131 bir kenara b\u0131rakal\u0131m ve egemenlik meselesinin bir di\u011fer k\u0131sm\u0131na demokratik kat\u0131l\u0131m k\u0131sm\u0131na gelelim. Egemenli\u011fin bi\u00e7imini milli egemenlik olarak tarif eden rejimlerde n\u00fcfusun bir k\u0131sm\u0131n\u0131 egemenlik \u015femsiyesi alt\u0131ndan \u00e7\u0131karmak hukuken imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Ba\u015fka bir ifadeyle siyasi ve hukuki anlam\u0131yla T\u00fcrk\u2019\u00fc \u201cM\u00fcsl\u00fcman\u201d olarak tan\u0131mlamak veya fiilen b\u00f6yle tatbik etmek, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin mevcut milli egemenlik prensiplerini ortadan kald\u0131rmaks\u0131z\u0131n m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Milleti yeniden tan\u0131mlamaya kalk\u0131p \u015fu g\u00fcnk\u00fc halde az\u0131msanmayacak say\u0131da bulunan gayrim\u00fcslim T\u00fcrk\u2019\u00fc siyasal olan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karmaya kalk\u0131\u015fmak veya siyasi \u00f6nceli\u011fini dini aidiyetine atfetmeyen milli \u00e7o\u011funlu\u011fu dinsel anlamda tan\u0131mlanacak b\u00f6yle yeni bir k\u00fcmeye hapsetmek tipik bir b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck te\u015febb\u00fcs\u00fc olarak yine milli egemenlik bariyerini a\u015famayacakt\u0131r.\u00a0 Dolay\u0131s\u0131yla Ayasofya\u2019y\u0131 yeniden bir cami olmaya tahsis eden idari i\u015flem e\u011fer T\u00fcrk\u2019\u00fcn dini i\u00e7erikle yeniden tan\u0131mlanmas\u0131 gibi bir te\u015febb\u00fcs\u00fcn par\u00e7as\u0131 olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsa, bu ulusun siyasi homojenli\u011fine kasteden bir hareket olarak sadece anayasaya ayk\u0131r\u0131 olarak kalmaz, milli egemenli\u011fi zay\u0131flatmaya matuf bir hamle de olur. Siyasal anlamda anayasada tan\u0131mlanan her T\u00fcrk\u2019\u00fc do\u011frudan ilgilendirecek olan b\u00f6ylesi bir te\u015febb\u00fcs\u00fcn, muhalefeti temsil etti\u011fini iddia eden s\u00f6zde liderlerin a\u00e7\u0131k veya \u00f6rt\u00fck r\u0131za beyanlar\u0131yla hukukile\u015febilmesi de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Hukuk Defterleri yay\u0131n kurulu Odatv\u2019de 24 Temmuz 2020\u2019de yay\u0131nlanan Ayasofya M\u00fczesinin camiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine dair yaz\u0131m\u0131 geni\u015fleterek yeni bir yaz\u0131 kaleme almam\u0131 rica ettiler. A\u015fa\u011f\u0131da an\u0131lan yaz\u0131y\u0131 yeniden yorumlayan k\u0131sa bir de\u011ferlendirmeyi ve m\u00fcteakiben yaz\u0131n\u0131n kendini sunuyorum. 24 Temmuz tarihli Ayasofya yaz\u0131m\u0131n temel tezini bir kez daha \u00f6zetleyeyim: Devletin kurucu hukuk\u00ee-tarih\u00ee organ\u0131 olan Dan\u0131\u015ftay (Daireleri), Ayasofya […]<\/p>\n","protected":false},"author":175,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[227,235],"tags":[],"class_list":["post-4452","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-guncel","category-sayi-26-27-temmuz-ekim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4452","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/175"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4452"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4452\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4452"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4452"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4452"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}