T\u00fcrkiye\u2019de Anayasa Mahkemesi ve onun kararlar\u0131 \u00e7ok \u00e7e\u015fitli tart\u0131\u015fmalar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131k merkezini olu\u015fturageldi. Bu tart\u0131\u015fmalar Anayasa Mahkemesi\u2019nin m\u00fcnferit kararlar\u0131n\u0131n ele\u015ftirilmesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmad\u0131, belli bir teorik temele oturtuldu, Kemalizm ile ba\u011flant\u0131s\u0131 kurularak neredeyse T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin b\u00fct\u00fcn tarihini a\u00e7\u0131klayacak bir \u015fekle b\u00fcr\u00fcnd\u00fc. \u201cVesayet\u201d, \u201cmerkez-\u00e7evre\u201d, \u201cdevlet elitleri\u201d, \u201cKemalist se\u00e7kinler\u201d, \u201cb\u00fcrokratik devlet\u201d, \u201cyarg\u0131sal aktivizm\u201d gibi kavramlar s\u0131k\u00e7a duyulur oldu, akademisyenlerden siyaset\u00e7ilere ve gazetecilere kadar geni\u015f kesimler taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131. Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi tart\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00fcndeme her geldi\u011finde bu kavramlar tekrarlansa da bunlar \u00fczerinde pek derinlemesine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmedi. Sadece heyecan veren s\u00f6ylem veya sloganlar oldular.
\nAkademik \u00e7evrelerde, T\u00fcrkiye\u2019de anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131n kurulu\u015f s\u00fcrecini a\u00e7\u0131klayan teorinin esas kayna\u011f\u0131 olarak \u0130srail as\u0131ll\u0131 Kanadal\u0131 siyaset bilimci Ran Hirschl\u2019\u0131n \u201chegemonik koruma tezi\u201d g\u00f6sterildi. Bu teze g\u00f6re baz\u0131 \u00fclkelerde se\u00e7imle iktidara gelemeyece\u011fine inanan elitler vard\u0131 ve bunlar h\u00e2kim konumlar\u0131n\u0131, temel de\u011fer ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in daha kolay etkileyebileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131 desteklediler. Bunlara ekonomik elitler ve yarg\u0131 elitleri de kat\u0131ld\u0131. Hirschl, \u00f6rnekleri de \u0130srail, Kanada, Yeni Zelanda ve G\u00fcney Afrika olarak s\u0131ralad\u0131 ve j\u00fcristokrasiyi de konuyla ba\u011flant\u0131l\u0131 bir kavram olarak kulland\u0131.
\nBir di\u011fer kaynak, \u015eerif Mardin\u2019in T\u00fcrkiye siyasetindeki temel b\u00f6l\u00fcnmenin \u201cmerkez-\u00e7evre\u201d aras\u0131nda oldu\u011funa y\u00f6nelik teorisiydi. Buna g\u00f6re \u201cmerkez\u201d, ordu, CHP (ve dolay\u0131s\u0131yla onun ard\u0131l\u0131 olan partiler), yarg\u0131, b\u00fcrokrasi ve \u00fcniversitelerdi. Merkez blo\u011fu, J\u00f6n T\u00fcrkler\u2019den \u0130ttihat ve Terakki\u2019ye, oradan Kemalizm\u2019e ve CHP\u2019ye uzanan bir \u00e7izgi \u015feklinde geli\u015fti. Bu kesim \u00fclkeyi modernle\u015ftirme g\u00f6revini \u00fcstlenmi\u015fti. \u00c7evre de merkezin d\u0131\u015f\u0131ndaki kesimler, yani geni\u015f halk kitleleriydi ki merkez \u201ctepeden inmeci\u201d bir tav\u0131rla onlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 \u015fekillendirdi. Bu tabloda \u201csa\u011f\u201d ve \u201csol\u201d neredeydi? Bu soru \u0130dris K\u00fc\u00e7\u00fck\u00f6mer\u2019den ilham al\u0131narak yan\u0131tlan\u0131rsa merkez tutucu ve \u201csa\u011f\u201d, \u00e7evre ise ilerici ve \u201csol \u201cidi.
\nB\u00f6ylece \u015fu a\u00e7\u0131klama ortaya \u00e7\u0131kt\u0131: Merkezin temsilcisi CHP, 1950 se\u00e7imlerini kaybetti veiktidara \u00e7evrenin temsilcisi Demokrat Parti (DP) geldi. Bunun \u00fczerine CHP de konumunu g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in anayasa yarg\u0131s\u0131 kurulmas\u0131n\u0131 destekledi. B\u00fcrokrasi, yarg\u0131, \u00fcniversiteler ve tabii ki ordu da merkezin temsilcisi ve DP\u2019nin muhalifiydi. 27 May\u0131s 1960\u2019ta ger\u00e7ekle\u015fen darbe ile DP iktidardan uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. 1961 Anayasas\u0131 kabul edilerek Anayasa Mahkemesi kuruldu, b\u00f6ylece merkezin \u00e7\u0131karlar\u0131 ile Kemalizm g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nd\u0131. Anayasa Mahkemesi de se\u00e7ilmi\u015fler \u00fczerinde bir vesayet organ\u0131 olarak yerini ald\u0131 ve bu vazifesini uzun y\u0131llar devam ettirdi. Mahkeme taraf\u0131ndan g\u00f6zetilen merkez blo\u011funun menfaati ise devletin laik ve \u00fcniter niteli\u011fini, bunu da kapsayacak \u015fekilde genel olarak \u201cKemalist\u201d devletin korunmas\u0131yd\u0131. Bir ba\u015fka deyi\u015fle devletin hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler pahas\u0131na korunmas\u0131 sadece merkeze atfedilen bir nitelik oldu.<\/p>\n
***<\/p>\n
Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131 Hukuk Defterleri’nin 31. say\u0131s\u0131nda okuyabilirsiniz.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" T\u00fcrkiye\u2019de Anayasa Mahkemesi ve onun kararlar\u0131 \u00e7ok \u00e7e\u015fitli tart\u0131\u015fmalar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131k merkezini olu\u015fturageldi. Bu tart\u0131\u015fmalar Anayasa Mahkemesi\u2019nin m\u00fcnferit kararlar\u0131n\u0131n ele\u015ftirilmesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmad\u0131, belli bir teorik temele oturtuldu, Kemalizm ile ba\u011flant\u0131s\u0131 kurularak neredeyse T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin b\u00fct\u00fcn tarihini a\u00e7\u0131klayacak bir \u015fekle b\u00fcr\u00fcnd\u00fc. \u201cVesayet\u201d, \u201cmerkez-\u00e7evre\u201d, \u201cdevlet elitleri\u201d, \u201cKemalist se\u00e7kinler\u201d, \u201cb\u00fcrokratik devlet\u201d, \u201cyarg\u0131sal aktivizm\u201d gibi kavramlar s\u0131k\u00e7a duyulur oldu, akademisyenlerden […]<\/p>\n","protected":false},"author":208,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[133,269],"tags":[],"class_list":["post-4814","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dosya","category-sayi-31"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4814","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/208"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4814"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4814\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4814"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4814"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukukdefterleri.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4814"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}