Blog

Pir Sultan’ın “Gelin canlar bir olalım.” şeklindeki hümanist çağrısının üzerinden yüzyıllar geçti. “Bütün ülkelerin işçileri, birleşin.” diyerek büyük birleşme davetini gerçekleştiren Komünist Manifesto bile neredeyse iki yüzyıllık geçmişe sahip. Her ikisi de egemen güce karşı bir başkaldırı daveti olarak, birlikte olmanın gücünü insanlık için daha iyi bir yaşam ve daha yaşanılası bir Dünya idealine sunmayı amaçlayan çağrılardır ve zaman/mekan sınırlarını aşan evrensel çağrılar olarak, kuşkusuz halen geçerli ve değerlidirler.

Oysa modern zamanlarda birlik meselesi çoğunlukla pragmatist bir içerikle çıkar karşımıza. Ve birlik kavramı bazen tekçi faşist politikaların bayrak kavramı, bazen sömürgeci politikaların sürdürülebilmesinin kestirme yolu olarak kullanıldı, kullanılıyor.

Tartışma konumuz bakımından birlik kavramının da oldukça yıpratılmış olduğunu kabul etmeliyiz. Yargıda Birlik gibi iktidar işbirlikçisi, ya da daha doğru bir ifadeyle yürütmenin taşeronu bir oluşum önümüzde dururken, yargı erkinin teorik düzlemde de olsa bileşenlerinin birlikteliğini çok özenli tartışmak gerekir diye düşünüyorum.

2006 yılında kurulan YARSAV’ın, yargı erkini kullananların önemli bir örgütlenme çabası olarak tarihsel önemini kabul etmekle birlikte, gelişen süreçlerde bireysel olarak ayrılmalar ve kurumsal olarak bölünmeler nedeniyle bu örgütlenmenin istenen katkıyı sağlayamadığını kabul etmek gerek.

YARSAV’ın kurucu başkanı Ö. Faruk Eminağaoğlu’nun, kurulup kapatılan sonra yeniden kurulan YARGI-SEN girişimini de dikkate aldığımızda, bu alanda bir arayışın olduğu görülmektedir. Kabul etmek gerekir ki bu aynı zamanda olağan bir gelişmedir.

Büyülü bir sözcük olarak adeta mucize yaratmasını beklediğimiz “birlik” olmaktan her zaman olumlu bir karşılık alınamıyor ne yazık ki. Üstüne üstlük, güce karşı olması bakımından olumlu bir kavram olan birlik, pek ala gücün etrafında toplanma şeklinde çok olumsuz bir işlev de görebilir.

Türkiye’yi yöneten gücün son dönemlerde yoğun olarak topluma dayatmakta olduğu, “Hep birlikte Türkiye’yiz.” sloganı bu olum-
suzluğa örnek olabilecek niteliktedir. Nitekim bu sloganın hep birlikte kaçak saraya biat etmeyi öngören bir birlik çağrısı olduğu çok kısa sürede açığa çıktı bile. Kısa süre önce Baro Başkanlarını arkasına dizerek saraya topuk selamı çakan TBB Başkanı ile 15 Temmuz’un boğucu baskısıyla Yenikapı’ya arzı endam eden CHP Genel Başkanı, ali makamın himayesinde gerçekleştirilen Adli Yıl açılış töreninde Saray’a avdet eden zevat arasında yer almayınca zatı şahanelerinden yüksek perdeden “kendinize gelin” uyarısı almaları kaçınılmazdı ve uyarıldılar.

TCK’nın yargı bileşenleri olarak tanımladığı, yargıç, savcı ve avukatların, yargının kuşatılması, baskı altına alınması ve özellikle yürütmenin emrine girmesine karşı mücadele birlikteliği olanaklı mıdır? Teorik olarak evet… Ancak içinde bulunduğumuz süreçte bunu gerçekleştirebilmek oldukça zor. Hain ilan edilmenin çok yakın tehlike olduğu bu dönemde bu başarılabilir mi? Kuşkuluyum.

Kerameti kendinden menkul kuvvetler ayrılığı gibi burjuva demokrasilerinin vitrin kavramlarını eveleyip geveleme kolaycılığına kapılmadan, gerçek bir mücadeleyi örgütlemekten ve sürdürmekten söz ediyorsak elbette.

Kuşkuculuk ve bilimselliğin yerini, iman ve dogmanın aldığı, yargı etiği ve hukukun üstünlüğü ilkelerinin yerine, emre itaat ve gücün üstünlüğü ilkelerinin konulduğu, bilginin değil cehaletin değerli olduğu günümüz Türkiye’sinde; hangi alanda olursa olsun, emeğin ve adaletin yanında yer almanın ve bunu cadı avının acımasızca sürdüğü bu ortamda gerçekleştirmenin çok zor olduğu kuşku götürmez bir gerçek olarak önümüzde durmaktadır.

Diğer taraftan tam da bu nedenledir ki, böyle bir mücadele birlikteliğinin en gerekli olduğu zamanlarda yaşamakta olduğumuz kuşku götürmez bir başka gerçek olarak önümüzde durmaktadır.

O halde, öncelikle yanıtlanması gereken soru;“Ne için birlik?” sorusudur. Yani eylemin amacı üstünde ortaklaşmak gerek ilk başta.

Böyle bir başlangıç zorunludur. Çünkü, özellikle egemen anlayışlara ve yapılara karşı mücadele pratiğinin en problemli konusu amaç birlikteliğinin sağlanamıyor olmasıdır.

Bu türden örgütlenmelerin ve yapıların kişisel ikballer için kullanılmasından söz ediyorum.

Amaçlananın değeri yeterince kavranamadığı için yarı yolda ego kazalarının ortaya çıkmasından söz ediyorum.

Bir potada erimeyi göze alamayıp, kendi rengini ya da özelliğini mücadelenin başat karakteri haline getirme çabalarından söz ediyorum.

Daha da artırabileceğimiz bu “birlik zararlıları”nın etkisizleştirilmesi ilk adım olmak kaydıyla, nesnel kararlar verebilen, bağımsız bir yargı için mücadele etmenin çok değerli ve özellikle içinde bulunduğumuz süreçte çok gerekli olduğu kanısındayım.

Önermeden yerme kolaycılığına kaçmadan…

Türkiye’de bir süredir, akıl ve bilgi temeli zayıf, dinle bulamaç yapılmış, nefret dilinin egemen olduğu, totaliter karakterli bir ideolojinin sahiplerinin yönetici olarak maceralarını izliyoruz. Gençlik hayallerini gerçekleştirme romantikliğine takılıp kalmış ve akıl ve bilimden yoksunlukla kofluğunu hiçbir zaman aşamamış anlayışın, ülkemize faturası artık tahammül edilemez boyuta ulaştı.

Seçimle iktidara geldiğinden bahisle kendisini egemenliğin yegâne temsilcisi olarak gören ve tüm Anayasal erklerin görev ve yetki alanını fütursuzca çiğneme hakkını kendisinde gören bir yönetim anlayışının felce uğrattığı bir düzen ile karşı karşıya bulunuyoruz. Daha açık bir ifade ile Türkiye Cumhuriyetinin ve devlet sisteminin çökertildiği ve devletin tüm kurum ve kurallarıyla iflas ettirildiği bir süreci yaşıyoruz. Üzüntü ile söylemek gerekir ki, Türkiye, demokrasinin sadece seçimle iktidara gelmek üzerine kurgulanan bir rejim olmadığı gerçeğini bir kez daha kanıtlayan en belirgin örnek olarak demokrasi teorisi içerisindeki yerini almıştır. Demokrasiyi trene benzetip istediği yere gelince inilebilecek bir araç olarak gören, nobran bir pragmatizmle yönetilmenin bedelini hep birlikte ödüyoruz.

Yakın zamana kadar, içinde yer aldığı coğrafyada laiklik ve demokrasi kulvarında örnek olarak gösterilen, ancak cehaletin, kibrin ve hırsın el ele verdiği bir çılgınlığın peşinden iç savaşın eşiğine getirilen, dışarıyla savaş için türlü bahaneler peşinde fırsat kollanan bir ülkede, bir çöküş belgeselinin hem izleyeni hem de unsuru olmanın, kötü sonu en baştan itibaren defalarca anlatmamıza karşın senaryoyu değiştirememiş olmanın ne kadar acı olduğunu tecrübe ettik, etmeye devam ediyoruz.

Özellikle, “allahın lütfu!” olarak görülen son darbe girişimi fırsat bilinerek ilan edilen OHAL ile yaratılan korku imparatorluğunda, KHK’lar ile karşı çıkma potansiyeli olan tüm muhaliflerin baskılandığı, faşizmin en derin karanlığına doğru son sürat yol alınan bir süreçte hâlâ romantik muhalifçilik mi oynayacağız? “Milli mutabakat ya da Yenikapı ruhu” denilen tiyatroda bize biçilen figüranlığa razı olup özenle inşa edilen faşizm değirmenine su taşıyanlardan biri de biz mi olacağız? Tarih boyunca özgürlük ve barış mücadelesi verenlerin ödediği bedeller boşuna mıydı? Yarının dünyası için, iktidarın bize dayattığı dışında söyleyecek sözümüz yok mu? Bu sorulara vereceğimiz yanıtlar bizim için hâlâ bir umut olup olmadığını gösterecek. Şu anda tarihi bir dönemeçteyiz. Her türlü baskıya, tehdide rağmen, faşizme boyun eğmemek, tüm hukuksuzluklara karşı koymak ve yalnızca hukuku ve demokrasiyi savunmak tarihi bir sorumluluktur. Evrensel hukuk ilkelerinin yaşama geçmesi için yürütülecek mücadele ancak toplumun tüm kesimleri tarafından desteklenmesi durumunda başarıya ulaşabilecektir. Öyleyse faşizmin doruğuna giden süreçte tek çıkış yolumuz, hukukçular başta olmak üzere tüm demokrasiyi ve hukuku savunanlar olarak ortak bir mücadele alanı yaratmaktır.

Evet, toplumun ezilen kesimlerine en ufak umut vadetmeyen, ancak uyumlu ve itirazsız olmaya söz vermiş temsilcilerine yol veren mevcut sistem; artık haksızlık ve hukuksuzluk batağının dibine batmış, toplumsal düzenin üzerinde temellendiği ‘meşruiyet’ değerini de yitirmiştir. Düzeni çalıştıracak motor susmuştur. Bu noktada, rotanın özgürlük, eşitlik, adalet ve dayanışma temelinde bir toplumsal düzenin kurulması çizgisine çekilmesinde yargıya tarihsel rol düşmektedir. Duyarlı tüm hukukçular, bu rolü tüm devrimciler gibi üstlenip sonuna kadar götürme cesaretini göstermeli, örgütlenmede öncü rol üstlenmeli, bir oyun kurucu olmanın sorumluluklarından kaçınmadan, engelli hale getirilen topluma ve çürümüş devlet sistemine umut ışığı sunarak, her birey ve kuruma bir silkinme fırsatı sunmalı, ayağa kaldırmalı ve aydınlanmış, genç düşünceli bireylerin tutuşturduğu, eleştirel aklın devinimleriyle yanan her devrim ateşini topluma adalet dağıtarak beslemelidir.

Hukukun nefessiz kaldığı bu atmosferde, modern demokrasilerde hukuka dayanmayan bir iktidarın hiçbir meşruiyeti olamayacağını hatırlatma ve hukukun üstün kılınması için çaba gösterme, önceliğimiz olmalıdır.

İnsanlığını unutarak zorba tiranlara dönüşen yüksek egolu çıplak kralların boyunduruğunda yaşamayı kanıksamış, haksızlıklara karşı itiraz etmeyi unutmuş, uygar davranış biçimlerinden habersizce tebaiyeti kutsamış ve kurşun askerlere dönüştürülerek mutasyona uğramışlara karşılık; geleceğimiz için bir zamanlar bu coğrafyada da düşünen ve demokrasi, hukuk, özgürlük ve barış için mücadele veren ve her türlü bedel ödemeyi göze almış hukukçular olarak; kararlı bir şekilde hukuk çizgisinde kalarak ve toplumsal barış dilini kullanarak sorunlara çözümler üretmek üzere seslerimizi birleştirmeye olan gereksinimimiz bugün her zamankinden fazladır. Bugün susma günü değildir. Savaşa karşı barış, güçlüye karşı hukuk talebimizi en gür sesle dile getirmek, eşitlik, özgürlük ve kardeşlik Türkiyesini hep birlikte yeniden kurmak öncelikli ödevimizdir.

Dolayısıyla şimdilerde en çok ihtiyacımız olan şey; konuşması gerekenlerin büyük bir suskunluğa gömüldüğü günümüzün korku imparatorluğunda, susmayanların, her türlü haksızlık ve hukuksuzluk karşısında güçlü ve onurlu bir şekilde haykıranların da var olduğunu göstermek için, hukukçuların örgütlenerek daha yüksek ve yürekli sesle haykırmaları, toplumun farklı kesimlerinin de silkinerek ayağa kalkmaları ve bu seslere ses katmalarıdır. Otoriter zihniyetin toplumda yarattığı ve her geçen gün artarak devam eden travmanın yansıması olan iç ve dış sesler örgütlenerek yükselmeli ve yanlış sahiplerini daha fazla rahatsız etmeye devam etmelidir. Şimdi yeterince sesimizi yükseltemezsek bir daha ses çıkarabileceğimiz bir ortam bulamayacağız. Bu karşı çıkış, demokrasiden ve özgürlüklerimizden tamamen kopuşun durdurulması için son çırpınışlarımızdır.

Unutmayalım ki, insanlık tarihi her daim hak ve özgürlük mücadelesi veren ve bedelini sonuna kadar ödeyen devrimcilerle doludur ve uygarlık bu sırtlarda taşınarak ilerlemektedir.

Bugün, bayrağı devraldığımız özgürlük savaşçılarının değerleri, mücadelemizin her kavşak noktasında onlara yönelik empati ile daha bir anlam kazanmakta; bizlere ilham kaynağı olmaktadır. Bedel ödeme konusunda, onlardan daha üstün, daha değerli değiliz. Dolayısıyla onlardan farklı bir ayrıcalığımız bulunmamaktadır.

Tarih boyunca barış ve özgürlük adına gösterilen çabalar, özveriler ve ödenen bedeller boşuna mı? Zamanları aşan devrimci ideal ve düşüncenin erken gelmiş ve çoğu kez yalnız kalmış öncüleri olmanın değeri yok mu? Elbette var ve tüm bunlar, en azından o idealin var ve hayatta olduğuna kanıt oluşturmaktadır. Varsın, nadiren ahlak ölçeğiyle tartan tarih, yalnızca galiplere baksın ve sadece başarıları kroniğine aktarsın.

Bizler, haklılığımızın ve daha da önemlisi özgürlüğümüzün, ödeyeceğimiz bedellerle olanaklı olduğunun son derece farkındayız.
Hukuk Devleti idealine ve demokrasiye olan bağlılığımız ve hukukun üstünlüğüne inancımız; gerçekleri haykırışımızın, her türlü baskı ve zulme direnişimizin sönmeyen kaynağıdır.

Uygar toplumun son kalesi olan adaletin, keyfiliğe ve zorbalığa teslim olmaması için direneceğiz.

Hukuksuzluğa karşı vicdanın sesi olacağız.

Umutsuzluğa karşı umudu, savaşa karşı barışı, baskılara karşı özgürlüğü örgütleyeceğiz.

Güce bağlanmış bir düzenekte, olanak ve muhataplarımızın duyarlılık eksikliğine esir olmayacağız, savaşacağız.

Aklın özgürlüğü ve insancıllığın kalıcı olarak yeryüzüne yerleşmesinin güvencesi olan hukukun üstünlüğü uğruna bazen güce yenik düşeceğiz ama yılmayacağız.

“Yüreği yılmadan düşen, dizleri üzerinde savaşır” der Seneca. Devrilmeden, dizlerimizin üzerinde savaşmaya devam edeceğiz.

Son Söz: Faşizan ve otoriter eğilimlere karşı örgütlü mücadeleden başka yol yoktur. Birlikte güçlüyüz. “Biz” varsak eğer hukukun üstün kılındığı aydınlık yarınlar için umut da var demektir…

Toplumsal alanda yürütülen mücadelenin sağında solunda, ama genellikle de tam ortasında bir hukukçu mutlaka vardır. Çünkü yürütülen mücadelenin bir toplumsal devrime dönük olma ihtimali zayıfsa, mücadele sonucunda kazanılmış olanların düzenin diline birileri tarafından kusursuz bir biçimde çevrilmesi gerekir. Diğer bir ihtimal ise, söz konusu toplumsal mücadelenin zaten var olan hukuki düzende, ilgililere tanınmış hakların tecavüze uğraması veya kaybedilmesi ile alakalı olmasıdır. Öyle ki bu durumda toplumsal mücadeleye koşut olarak zaten yargı alanında da bir hukuk mücadelesi sürdürülüyordur. Ancak dikkat edilecek olursa toplumsal mücadelelerin etkileri, hukuk sahasında hakkı bahşedenler/kayıt altına alanlar (idari makamlar ve genel anlamda Yürütme gücü) – hakkı talep edenler (avukatlar) – hakkı tesis edenler (hakimler) gibi üçlü bir ayrışma içinde akseder. Bu noktada soru, üniversitelerin bu denklemin neresinde olduğudur.

Soruya hukuk öğrencilerinin çoğunun bir türlü öğrenemediği olan/olması gereken ayrımının çok basite indirgenmiş bir örneği üzerinden cevap verilebilir. Ancak bu şekilde verilecek bir cevap, genellikle ister istemez, yine kapitalist bir devlet modeli içinde sınıfsal bir özü olduğu unutularak, -özellikle de bugünle kıyaslayınca- 1960-80 arasındaki Türk üniversitelerinin övülmesi ile sonuçlanır. Bundan imtina ederek ve daha çok içinde bulunduğumuz üniversiteye odaklanarak bir şeyler söylenecek olursa; hem öğrenciler, hem de öğretim elemanları açısından ana eğilimin söz konusu mekanların sadece mesleki eğitim birimleri olarak algılandığı olgusudur: öğrenciler üniversiteye geleceklerinde icra edecekleri mesleği öğrenmek, öğretim elemanları ise kendinde bir amaç halini almış öğretme mesleğini yürütmek için bu mekanları kullanmaktadırlar. Hukuk fakülteleri özelinde ise, hukuk eğitiminin temelde normatif niteliği, Kelsenci bir dille – ve paragrafın başına da atıfla- olması gerekeni ön plana çıkarması, fakülteleri toplumsal mücadele ekseninden ayırır. Bir başka ifadeyle, sadece normun ne manaya geldiğinin öğretilmesi ve öğrenilmesi, normun oluşmasına neden olan toplumsal olgu ve olaylar ile o dönemde hakim olan felsefi düşüncenin neredeyse hiç dikkate alınmaması sonucunu doğurmaktadır.

Bütün bunların dışında, hukuk fakülteleri öğretim elemanları sistemsel olarak hakkı bahşedenler/kayıt altına alanlar, hakkı tesis edenlerle daha yakından ilişkili olmaları ve hukuk düzeninin niteliği sebebiyle genelde muhafazakar görüşlere daha yatkındırlar. Nitekim, hukukçuların statükonun devamından yana oldukları sık sık dile getirilir. Gündelik hayatta da bu tutumun yansımaları olacağı şüphe götürmez bir gerçektir. Tam da bu yüzden devrim süreçlerinde devrimciler tarafından en güvenilmez bulunan kurumlar, yargı makamları ve hukuk fakülteleridir. Örneğin Fransız Devrimi esnasında hukuk fakültelerinin 10 yıla yakın bir süre kapalı tutulması, yargı yapısının değiştirilmesi, référé législatif (yasama yorumu/yargısı) gibi uygulamalar başka türlü yorumlanamaz. Sovyetler Birliği’nde de devrimi takip eden bir kaç ay içerisinde, mahkeme sisteminin lağvedilmesi ve baroların kapatılmasının yanı sıra hukuk fakültelerinin programları altüst ederek işe başlanmıştı.

Bu ana akıntıya ters eğilimde olanların, özellikle de pozitif hukuk alanlarındaki muhalif figürlerin sayısı oldukça sınırlıdır ve son yıllarda Türkiye’de genellikle ulusal üstü insan hakları hukuku alanında çalışmayı yeğledikleri görülmektedir. Yine bu eğilimdekiler için diğer bir çalışma alan grubunu ise, hukukla diğer disiplinlerin, -felsefe, sosyoloji, tarih- kesiştiği küme oluşturmaktadır. Bu durum her iki grup açısından da (ilk denilenlerin ulusal idari ve yargı makamları tarafından genelde az dikkate alınmaları, ikincilerin ise pozitif hukukla ilgilerinin zayıf olması nedeniyle) hakkı bahşedenler/kayıt altına alanlar, hakkı tesis edenlerle sınırlı bir ilişki içinde olmalarına yol açmaktadır. Ancak buna mukabil hakkı talep edenlerle de sıkı bağlantı içinde olduklarını iddia etmek zordur. Üstelik Amerika Birleşik Devletleri dışında (Critical Legal Studies) hukuk fakültesindeki ana eğilimin tersi yönünde hareket eden bu akademisyenlerin hukuk uygulamasına etki edebilecek eser örnekleri bulunduğunu iddia etmek de güçtür.

Elbette şu bir gerçektir: Bütün toplumsal gruplar gibi akademisyenler, ancak kendilerine bir noktada değen durumlarda harekete geçmektedirler. Nitekim son on yılda üniversiteler dünyada meydana gelen dört önemli olaydan (50d mücadelesi, Türban Yasakları Konusundaki Bildirgeler, YÖK yasa taslağı, Barış İçin Akademisyenler Bildirgesi) sadece bir tanesi akademi dışındaki siyasi bir olayla ilgilidir. Üstelik bu ilk üç olayda da söylenen söze katılan hukuk fakültesi öğretim elemanı sayısı yine oldukça mütevazi boyutlardadır. Kısaca hukuk fakültelerinin öğretim elemanlarının toplumsal mücadelelerle ilişkileri zaten dolayımlı olduğu gibi, doğrudan kendilerine ilgilendiren toplumsal mücadelelerle alakaları da zayıf gözükmektedir.

Genel olarak toplumsal mücadelelerle dolayımlı bir ilişki kuran, doğrudan kendisini ilgilendiren konularda bile elinden geldiği kadar söz söylemeyen hukuk fakültesi öğretim elemanlarının bu eğilimlerini kırmak çok kolay gözükmemektedir. Bu, ancak toplumsal koşulların değişmesi ve hukukçu akademisyenlerin bu değişen koşullarda üzerlerine düşen rollerle alakalı olacaktır. Doğal olarak, içinde bulunduğumuz şartlar altında ana akıma ters yönde hareket eden hukuk fakültesi öğretim elemanlarının, hukukçular arasındaki diğer mücadele alanlarına ve toplumsal mücadelelere etkin olarak katılmasının sağlanması önemli bir hedeftir. Şöyle de denilebilir: esas hedef üniversitenin toplumsallaştırılmasıdır. Uzunca bir süredir yavaş yavaş eridiğini gözlemlediğimiz bilimin toplumsallığı vurgusu özelde son on senede ve hukuk fakültelerinin sadece siyasi değil, bilimsel açıdan da atıl kalmasına yol açmıştır. Bu ise topyekun bir işlevsizleştirme anlamına gelir.

Ancak somut koşullara bakıldığında bir miktar umuda yer olduğunu saptamak mümkündür. Bugün içinden geçtiğimiz olağanüstü dönem, hukuk bilgisine duyulan ihtiyacı topluma dayattığı gibi, hukukçuya da kayan toplumsal zemini yakalama fırsatı sağlayabilir. Elbette bunun için diğer üniversite bileşenleri ve meslekten hukukçular ile ortak bir duruş geliştirmek gerekir. Öncelikle mesleki güvencelerini koruyup arttırma çabası ile başlayabilecek bu hareketlenme, siyasi alanda yeniden toplumsal bir talebe karşılık gelecek, hatta bu talebi kendisi yönlendirebilecek bir hat biçimlendirebilir. Hem kriz dönemlerinde hukuka duyulan ihtiyacın kendisi söyler bunu bize, hem de Türkiye Cumhuriyeti hukuk fakültelerinin tarihi.

Yargı bağımsızlığı, hukuk devletinin ve dolayısıyla demokrasinin olmazsa olmazıdır.

Yargı bağımsızlığı, iktidarlardan beklenilmekle gerçekleşebilecek bir konu değildir. Aksine iktidarlardan beklenilmekle gerçekleşemeyecek bir konudur. Çok geniş bir alanı ilgilendiren bu konuda neler yapılmalıdır sorusuna, bu yazıda yargıdaki meslek bileşenleri yönünden yanıt aranacaktır.

Hukukun üstünlüğü, bir hukuk devletinde herkes için, devletin her birimi ve egemenliği kullanan her erk için söz konusu olan bir konudur. Sadece yargı alanında kalan bir konu değildir. Yargının bu alandaki önemi ise, aynı zamanda bir denetim mercii olarak son sözü söylemesinden kaynaklanmaktadır. Bu durum, yargı iktidarı anlamında olmayıp, hukukun üstünlüğünün bir gereğidir.

Hukukun her alanda etkin ve egemen olması, bu nedenle herkes için güvence oluşturması gereği tartışmasızdır. Ancak, hukukun üstünlüğü yerine, gücün hukukunun etkin ve egemen kılındığı; hukukun, iktidardaki gücün bir silahı haline dönüştürüldüğü, yargı organlarının da varlık nedenlerinin ötesine taşınıp, bu yolda kullanıldığı bir dönemi yaşamaktayız. Ülkemizde bu durumu yaşatan, kuşkusuz baskıcı ve olağanüstü yönetimlerdir. Bu durum zaten baskıcı ve olağanüstü yönetimlerin en karakteristik niteliği olarak karşımıza çıkmaktadır.

Yargı bağımsızlığı, her zaman için olmazsa olmazdır. Bu durumun önemi olağanüstü dönemlerin, baskıcı yönetimlerin yaşandığı dönemlerde kendisini çok daha fazla hissettirmektedir.

Yargının, varlığı gereği bağımsız bir duruş sergilemesi demek, hukukun üstünlüğünü gerçek anlamda etkin ve egemen kılması anlamına gelmektedir. Olağanüstü dönemlerde, baskıcı yönetimlerin yaşandığı dönemlerde, yargının böyle bir duruş sergilemesi demek, bu dönem ve yönetimlerin sonu anlamına gelmektedir ki, bugüne kadar ülkemize yargı, varlık nedeninin gereği olarak bu duruşu sergileyememiştir.

Olağanüstü dönemlerin, baskıcı yönetimlerin akılda kalan yönleri, yargı organlarının o dönemlerde hemen gücün silahı haline dönüşmesi, bunun da yol açtığı ve ortaya çıkan yargılamalar olmaktadır. 12 Mart dönemine, 12 Eylül dönemine, 2010 öncesi ve sonrasına bakıldığında akılda kalanların yargılamalar olması bu nedenledir.

Böyle bir tablodan çıkış, yargının varlık nedenine uygun hareket etmesi ile hukukun üstünlüğünün etkin kılınması ile olanaklıdır. Hukuk denilince kuşkusuz evrensel hukuk yanında akla iç hukuk gelmektedir ki, evrensel hukuk iç hukukun da bir bölümünü oluşturmaktadır.

Hukuk kavramına, artık gücün iradesi, gücün yansıması olarak bakmamak gerekmektedir. İnsanlık tarihinin ortak mirası olarak sahip olunması gereken hak ve özgürlükler, insan olmak nedeniyle sahip olunması gereken dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez hak ve özgürlükleridir. Yani insanı insan yapan, insan hak ve özgürlükleridir. Bu hak ve özgürlükler, aynı zamanda evrensel hak ve özgürlükleri oluşturmaktadır. İşte bu evrensel hukuku oluşturan da, gücün iradesi değil, insanlığın mücadelesidir. Bu hak ve özgürlüklerin her durumda etkin ve egemen kılınması, olağanüstü dönem ve baskıcı yönetimlerin geçerli olduğu dönemlerde içine itildikleri tabloda yargı organları tarafından yerine getirilmemektedir.

Olağanüstü dönem ve baskıcı yönetim dönemlerinde, iç hukukta yapılan diğer düzenlemelerde zaten bu anlayışı yansıtır biçimde karşımıza çıkmaktadır. Yargı aynı tutumunu burada da sergilemektedir.

Olağanüstü dönemler ve baskıcı yönetimlerin böyle uygulamalarını da kapsayacak biçimde, yargı bağımsızlığı yönünden daha etkin ve kalıcı bir mücadeleye gereksinim duyulduğu, bu tabloda yıllardır yaşananlara bakılınca kendisini açıkça göstermektedir. Bu mücadelenin, her meslek bileşeninin kendi alanında yapması yanında, ayrıca bir araya gelerek yapılacağı, ortam ve yapılanmalar söz konusu olmalıdır. Bu durum, yargı bağımsızlığının sağlanması ve yaşatılması ve bunun da kalıcılaştırılması için zorunludur.

Avukatlar, meslek örgütleri olan barolar yoluyla, hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığı için mücadelelerini ortaya koymaktadırlar. Bunun için nasıl bir avukatlık, nasıl bir savcılık, nasıl bir yargıçlık sorusu da yanıtlanarak mücadele yürütülmektedir. Barolar yönünden ortaya konulan mücadele önemli ise de, tek başına yeterli olmamaktadır.

Yargıç ve savcılar yönünden, yıllardır “yargıç kararıyla konuşur” sözü ülkemizde tek davranış kuralı gibi dayatılmış, yargıç ve savcıların örgütlenme özgürlüğü görmezden gelinmiş ve yok sayılmıştır. Kuşkusuz görülmekte olan dava ve soruşturmalar konusunda, hukuk sistemini tartışmanın ötesinde, somut olay hakkında yargıç ve savcıların konuşması elbette düşünülemez. Yargıç ve savcıların bağlı oldukları kuralların sorgulanması ve tabi tutuldukları uygulamalar konusunda, tüm sorunların yargı bağımsızlığı gereği olarak aşıldığı bir ülke söz konusu olmadığı gibi, yaşanılanlara bakılınca bu durumun ülkemizde de olmayacağı ortadadır. Bu nedenle ülkemizde yargıç ve savcılar yönünden son on yıllık süreçte mesleki örgütlenme hareketi başlatılmış ve sivil ve serbest iradeyle, dernek olarak yine sendika olarak örgütlenmeler kurulmuştur.

1985 tarihli BM Yargı Bağımsızlığı Temel İlkelerinde, yine 2003 tarihli BM Bangalor Yargı Etiği İlkeleri’nde, yargı bağımsızlığı için örgütlenme gereğine özellikle değinilmiştir. Bir yargıcın, mesleği ile ilgili örgütlere katılabileceğine vurgu yapılmıştır.

Yargıçlık ve savcılık farklı meslekler olmasına rağmen, 12 Eylül döneminden bu yana ülkemizde, bir meslek içinde iki ayrı görev gibi yürütülmektedir. Savcılığın farklı bir meslek olarak kabulü ve buna göre uygulama yapılması gereği zorunludur. Ancak bu durum, mesleklerini etki altında kalmadan yürütebilmeleri için, yargıçlarla ilgili hükümlere bağlı olmaları yönünden bir sorun oluşturmamaktadır.

Yargıç ve savcıların, yargı bağımsızlığını egemen güçlerin sağlamasını beklemeden, bu konuda yaşadıkları sorunları ortaya koyarak verecekleri örgütlü mücadele, bir demokratik hukuk devletinde hukuk ve demokrasiye uygun olan ve de en etkili yöntemdir. Aynı durum kuşkusuz avukatlar için de geçerlidir.

Yargıç, savcı ve avukatların ortaya koyacakları bu mücadele, hem çalışma koşullarını, hem tabi oldukları kuralları ve hem de yargı bağımsızlığını sorgulayan, bu konuda yaşanan sorunları aşmaya yönelik bir mücadele olacaktır. Her üç meslek bileşeni örgütlerinin, ayrı ayrı verecekleri mücadelenin önemi bir yana, ortak konu ve sorunlarda, ayrıca dayanışma niteliğinde de birlikte verecekleri mücadele de ayrıca etki yaratacaktır.

Bu nedenle yargıç, savcı ve avukatların kendi mesleki örgütleri yoluyla mücadele vermeleri yanında, örgütlerinin birlikteliklerini sağlayacak ortamların ve de yapıların yaratılması ayrıca önem taşımaktadır. Bu durum, yargı ve hukuk mücadelesinde ayrı bir etki yaratacak, yeni bir pencere açacaktır.

Barolar yoluyla savunma konusunda verilen mücadele ve kazanımlar ortadadır. Yargıç ve savcıların on yıllık örgütlenme sürecinde, örgütlerinin karşılaştıkları her türlü soruna rağmen, yargı bağımsızlığı ve hukukun üstünlüğü adına bir kısım kazanımlar yaratıldığı da ortadadır. Özellikler yargıç ve savcıların örgütlenme sürecinin başlatıldığı dönemde, ortak platformlar yaratılarak, barolar ve Türkiye Barolar Birliği ile birlikte 2006-2007 yıllarında verilen ortak mücadele ve dayanışma, yargıç ve savcı örgütlerinin kuruluş sürecinde bazı ezberlerin bozulması yönünden hafızalardadır.

Demokratik bir hukuk devletinde, hukuk ve demokrasiye ulaşmanın etkin yolu, kuşkusuz örgütlenme ve örgütlü mücadeleden geçmektedir. Bu bağlamda, yargının her alanında yaşanılan sorunların, her bir meslek yönünden ayrı ve ayrıca ve de bir bütünün parçalarını bir araya getirerek topluca ve bir bütün halinde görülebilmesi için, yargıç, savcı ve avukat örgütlerinin mücadelesine ve de ortak mücadele alan, ortam ve yapılanmalarına gereksinim bulunmaktadır. Artık bunun yol ve yöntemleri üzerinde durulmalıdır.

Bu bağlamda bir bütünün dışında bırakmamak için, uygulama ile akademik kadronun da bir araya getirilmesi, mücadeleye ayrı bir boyut ve etkinlik katacaktır. Uygulama meslekleri olan yargıç, savcı, avukat örgütleri yanında, akademik kadronun da bu örgütler içinde ya da ayrı bir örgütle mücadele vermeleri önem taşımaktadır.

Yargının erk olması, ulus adına yetki kullanması, bu durumun hukuk ve demokrasiyi yaşatma ve hukukun üstünlüğü yönünden önemi gözetilince, belirtilen meslek gruplarının hem ayrı ayrı örgütlü olarak, hem de bu örgütleri bir araya getirerek bir mücadele ortaya konulması gereği ortaya çıkmaktadır. Yapılacakları, örgütlü veya örgütsüz olarak uzaktan izlemeyip, hukuk ve demokrasinin gereği olarak, hukuk ve demokrasi içerisinde örgütlü bir mücadele adımlarının atılması yoluna gidilmelidir. Ortaya konulacak mücadele, hukuk ve demokrasinin ne içerikte yaşanacağını da etkileyecek bir durumdur.

Ülkede, demokrasinin iktidara göre tanımlandığı, hukukun iktidarın silahı haline geldiği gözetilince, yargı alanında böyle bir mücadelenin ortaya konulmasının ve bu kapının aralanmasının, hukuk ve demokrasi mücadelesi için yeni bir boyut yara
tacağı kuşkusuzdur.

Türkiye’nin son yıllarına damgasını vurmuş davaların yargılamaları sırasında; adil yargılanmanın, yargıç bağımsızlığının, avukat özgürlüğünün, savcı tarafsızlığının önemi ve gerekliliği bir kez daha ve tüm açıklığıyla görülmüştür. Hukuk, her ne kadar tarihin göstermiş olduğu gibi politika ile iç içe geçmiş olsa da yargının tüm asli ve kurucu unsurlarıyla, egemenin hukuksal-idari pratiklerinin türediği yönetsel alana (özellikle de yürütme organına) karşı bağımsız olması gerekir. Bu bağımsızlığın korunması için gerekli yasal önlemler mümkün olduğunca alınmalıdır. Hatta Anayasalar bunun için vardır.

Zira Anayasa ile güvence altına alınmış olan yasa önünde eşitlik ilkesinin, hak arama özgürlüğünün, suç ve cezalardaki yasallık ilkesinin, yasal yargıçlık güvencesinin ve kuşkusuz diğer temel hakların korunması ancak yargının bağımsızlığı ile mümkündür. Yine anayasaya göre yargıçlar mahkemelerin bağımsızlığı ve yargıçlık teminatı esasına göre görev yaparlar.

Hak ve özgürlüklerin kullanımı yasalar ile güvence altına alınmalıdır. Yasalara karşın kullanılamamaları halinde ise, bu güvence yargı, yani yargıçlar, savcılar ve avukatlar olmalıdır. Yargıç, savcı ve avukatların güvence olabilmeleri ise kuşkusuz bağımsız, tarafsız ve özgürce görev yapabilmelerine bağlıdır.

O zaman karşımıza çıkacak olan soru; “Yargıçların bağımsız, savcıların tarafsız, avukatların özgür görev yapabilmelerinin teminatı ne olmalıdır?” şeklinde belirir. Hukuki metinler ile bu hak ve yetkilerin kullanımı düzenlenmiştir, fakat sorun tam da bu hukuki metinlerin yanlış uygulanmasından veya yürütme erki tarafından askıya alınmasından kaynaklanmaktadır.

Savcı ve avukatların görevlerini güvence altında yapabilmelerine olanak tanıyan uluslararası ilkeler, tavsiye kararları, iç yasal düzenlemeler elbette mevcuttur. Döneme denk gelmesi bakımından özellikle belirtmek gerekir; Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Hakimlerin Bağımsızlığı, Etkinliği ve Rolü Hakkında Üye Devletlere Yönelik R (94) 12 Sayılı Tavsiye Kararında (1-2-b) “Yasama ve Yürütme organı hakimlerin bağımsızlığını sağlamalı ve bunu tehlikeye sokan bir adım atılmamalıdır” hükmü yer almaktadır.

Yine Tavsiye Kararında; hak ve özgürlüklerin korunmasının asıl olduğu, yargıçların kararları nedeniyle temyizden başka bir incelemeye tabi tutulamayacakları, devletin kurumları ve temsilleri de dahil olmak üzere, herhangi bir dava ile ilgili olan bütün kişilerin yargıcın otoritesi altında olacağı, en önemlisi de yargıçların tek başlarına veya başka herhangi bir organ ile birlikte, bağımsızlıklarının ve çıkarlarının korunması amacıyla birlik kurma özgürlüğüne sahip olmaları gerektiği ifadeleri yer almaktadır.

1990 yılında Havana’da kabul edilen Birleşmiş Milletler “Savcıların Rolüne Dair İlkeler”de savcıların belirtilen ilkelere uygun davranması halinde adil ve hakkaniyete uygun bir ceza adaletine ve vatandaşların suçlara karşı etkili bir biçimde korunmasına katkıda bulunacakları belirtilerek, savcı atamalarında hiç bir nedenle, hiç kimseye ayrımcılık yapılamayacağı, buna karşı güvencelerin göz önüne alınması gerektiği söylenmiştir. Ek olarak devletin savcıların baskıya, engellemeye, yolsuz müdahaleye, tacize, haksız olarak hukuki, cezai veya başka bir sorumluluk iddiasına maruz kalmadan görevlerini yerine getirmelerini sağlaması bir yükümlülük olarak dile getirilmiştir.

8. ilkeyle ise savcıların, diğer vatandaşlar gibi ifade, inanç, örgütlenme ve toplanma özgürlüğüne; özellikle hukukla, adalet sistemiyle ve insan haklarının korunması ve geliştirilmesi ile ilgili kamusal tartışmalara katılma ve hukuka uygun faaliyetleri ve yasal örgütlere üyelikleri nedeniyle mesleki açıdan hiç bir dezavantajlı duruma girmeksizin yerel, ulusal veya uluslararası örgütlere üye olma ve toplantılarına katılma hakkına sahip oldukları kabul edilmiştir.

İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’nde yer alan hukuk önünde eşitlik ve masumiyet karinesi ilkeleri, hukuken kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir yargı yeri tarafından adil ve aleni olarak yargılanma hakkı ile birlikte yargılamanın evrensel kaidesini oluşturur. Bu anlamda, kendisine suç isnad edilen bir kimsenin savunması için bütün güvencelere yer verildiği üzere 1990 yılında Havana’da kabul edilen Avukatların Rollerine Dair Temel Prensipleri’nde herkese ceza muhakemesinin her aşamasında haklarını savunmak için kendi seçtiği bir avukatın yardımına başvurma hakkı tanınmış, devlete de bu hakkın kullanımı için gerekli mekanizmaları kurma ödevi verilmiştir.

Havana ilkelerine göre hükümetler, avukatların hiçbir müdahaleyle karşılaşmadan her türlü mesleki faaliyetini yerine getirmelerini, müvekkilleriyle serbestçe görüşebilmelerini, kabul görmüş meslek kurallarına uygun davrandıkları sürece görevleri nedeniyle cezai veya idari bir tehditle karşılaşmamalarını sağlamakla yükümlüdürler.

Avukatların Rollerine Dair Temel Prensipleri gereğince; avukatlar da diğer vatandaşlar gibi ifade, inanç, örgütlenme ve toplanma özgürlüğüne sahiptir, özellikle hukukla, adalet sistemiyle ve insan haklarının geliştirilmesi ve korunması ile ilgili kamusal tartışmalara katılabilirler. Tıpkı meslek kuruluşları gibi mesleki kısıtlamalara maruz kalmaksızın yerel, ulusal veya uluslararası örgütler kurma veya bunlara üye olma haklarına sahiptirler.

Evrensel hukuk kuralları, uluslararası metinler ile kabul edilen ilkeler, özgürlükçü ve demokratik hükümler içeren yasalar adil ve tarafsız bir biçimde uygulandığında adil yargılanma hakkının, masumiyet karinesinin, doğal yargıçlık ilkesinin, avukat ile temsil ve savunma hakkının kısıtlanamayacağı ve anılan ilkelerin egemen olduğu coğrafyalarda hukuk ihlallerinin vuku bulmayacağı muhakkak.

Bizim sorunumuz ise, bu tür hukuk ihlallerinin fazlasıyla yaşandığı kendi coğrafyamızda yargıç ve savcılar ile avukatların kendi hak ve yükümlülüklerini hukuka uygun şekilde yerine getirmelerini temin bakımından neler yapabileceklerine ilişkindir. Yinelemek gerekirse neler yapılabileceğine değil neler yapabileceklerine dairdir.

Neler “yapabileceklerine” ilişkin vurgunun sebebi ise “yapılabileceklerin” siyasi iktidarı da kapsamasıdır. Zira Türkiye’de kısıtlamaların sahibi siyasi iktidar veya siyasi iktidarın koruması altında olan sivil güçlerdir.

Yargıç ve savcı örgütlenmesi Türkiye’de çok genç; Barolar ise uzun zamandır var olan kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları. Türkiye’nin bir gerçeği de kamuya bir şekilde bulaşan meslek örgütlerinin giderek devlet aklını benimseme riskidir ve bu riskin gerçekleştiği Türkiye Barolar Birliği ve bazı barolarda ciddi şekilde gözlemlenmiştir. Türkiyenin son yargıç ve savcı örgütü Yargıda Birlik Derneği ise daha baştan siyasi iktidarın himayesinde kurulmuş olması nedeniyle kendisini siyasi iktidarın yanında ve aynı amaç doğrultusunda konumlandırmıştır.

Türkiyenin ilk yargıç ve savcı örgütü YARSAV ise Bakanlar Kurulu’nun Olağanüstü Hal Yasası’na aykırı olarak çıkardığı 667 sayılı KHK ile kapatılmıştır. YARSAV, kapatılma kararı aynı zamanda bir hakaret vesilesi olsun diye yıllarca yargı iktidarını siyasi iktidarla birlikte kullanan cemaatle ilişkisi olması nedeniyle kapatılmıştır. YARSAV’ın içinde en fazla siyasi iktidarda olduğu kadar ve Cumhurbaşkanlığı yaverlerinden orantısal olarak daha az cemaatçi var iken siyasi iktidar tarafından yargı yetkisi gasbedilerek bu nedenle kapatılması manidar ve bir o kadar düşündürücüdür. Gördüğümüz, siyasi iktidar temsilcileri tarafından 12 Eylül 2010 referandumu öncesinden beri açıkça dillendirilen YARSAV düşmanlığı cemaat düşmanlığından aridir ve bu doğrudan hukukun üstünlüğü ilkesinin farklı kavranışı ile ilgilidir.

Türkiye’nin son on yılında deneyimlediğimiz şey devlet aklına katılma riski hep var olan kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarıyla değil; siyasi iktidardan yana tavır alan, hatta organik olarak birlikte hareket eden sivil toplum örgütleri ile değil, tümüyle hak ve özgürlüklerden yana, demokratik ilkeleri ve Cumhuriyet değerlerini benimsemiş, laiklik ve hukukun üstünlüğü ilkelerini içselleştirmiş gerçekten bağımsız yargıç, savcı ve avukat örgütlenmelerinin birlikte mücadelesiyle başarılı olunabileceğidir.

Bunun için de içselleştirmemiz gereken ilk şey; yargıç, savcı ve avukatların yargının asli ve kurucu unsurları olduklarıdır. Bu bağlamda halkından kopuk olmayan, iktidar hegemonyasının bir aygıtı olarak işlemeyen bir yargının kurucu unsurları da ancak bağımsız yargıçlar, savcılar ve avukatlar olabilir. Yargıçların bağımsızlığı, savcıların tarafsızlığı ve avukatların özgürlüğü; adil yargılanma koşullarının oluşturulması, masumiyet karinesinin korunması, hukukun üstünlüğü ile yargı bağımsızlığının sağlanması bağlamında aynı cümle içinde kullanılmalıdır.